Gdy planuję kolejną kampanię, a przede wszystkim gdy siadam z nową grupą do jakiegoś systemu, to nie wyobrażam sobie rozpoczęcia gry bez przeprowadzenia Sesji Zerowej.
Nowa ekipa powinna poznać siebie i swoje potrzeby, a także zapoznać się z proponowaną grą. Dzięki temu unikamy lwiej części problemów z którymi możemy borykać się potem w trakcie samej gry
Na swoje potrzebny dzielę Sesje Zero na trzy etapy:

• Zasady stołu
• Zasady kampanii
• Zasady gry

W trakcie spotkania, w zależności od tego jak dobrze zna się grupa i jak dobrze na wejściu znają daną grę, każdy z etapów będzie trwał różną ilość czasu, choć nigdy nie powinien całkowicie zniknąć ze spotkania.

Zasady stołu

Pierwszą rzeczą, o jaką chcę zadbać w trakcie sesji zero, jest wzajemne poznanie się graczy. Jeżeli gracie stale tę samą ekipą możecie to pominąć, ale jeżeli organizujecie nową grupę to fajnie, gdyby po sesji zero jej członkowie i członkinie nieco się poznali, w końcu mają zamiar spędzić ze sobą dłuższy czas, turlając kostkami i pokonując potwory. Zaczynam zwykle ja, opowiadam o sobie, o tym co robię i jak lubię grać w RPGi. Dobrze jest zrobić czasem coś głupiego lub nawet się wydurnić. Śmiech bardzo dobrze integruje, nawet jeżeli planujemy potem prowadzić coś mrocznego i plugawego. Najczęściej opowiedzenie o sobie i jakieś “wydurnionko” przełamuje pierwsze lody i dalej jakoś to idzie. Czasem implementuję jakąś prostą grę integracyjną – na przykład “W pytania”, czyli zabawę, w której trakcie reszta grupy po kolei zadaje po jednym pytaniu konkretnej osobie. Gry integracyjne nie zawsze będą jednak skuteczne – niektórym zwyczajnie potwornie trudno jest się przełamać. Nie warto naciskać, bo może to przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.

Kolejny elementem tego etapu sesji zero są właściwe zasady stołu. To zbiór reguł dotyczących interakcji międzyludzkich, jakich będziemy się trzymać na sesji. Generalny savoir vivre sesji. W trakcie tej części staramy się na przykład dopasować terminy i miejsca sesji, najlepiej wtedy też dookreślić do kiedy najlepiej poinformować resztę o tym, że nie możemy się zjawić. Jest to też dobra chwila, by ustalić kwestie finansowe, czyli na przykład to jak wygląda zrzutka na picie i przekąski.

Fajnie jest, o ile to możliwe, ustalić stały termin sesji, choć czasem może być to niemożliwe. Wtedy z pomocą przychodzi niezastąpiony Doodle. Dobrze jest w trakcie sesji zero ustalić przynajmniej jakiś zalążek stałego terminu, bo łatwiej będzie wtedy ogarnąć dalsze sprawy związane z sesją.

Ostatnim, ale bardzo ważnym elementem tej części spotkania jest ustalenie mechanik bezpieczeństwa, z jakich będziemy korzystać na sesjach. Niezależnie czy będzie to Karta X, LARPowe kolory, czy “Linie i zasłony”, warto wybrać którąś z nich, by wszyscy w trakcie sesji mogli czuć się komfortowo.

Ja zazwyczaj w trakcie sesji zero rozdaję kartki i proszę graczy, by w tajemnicy spisali na nich tematy, których nie chcą na sesjach. Mówię jednocześnie, że zazwyczaj prowadzę korzystając z obostrzeń PEGI 12 lub PEGI 16, chyba, że gracze zażyczą sobie inaczej.

Jeżeli chcecie przeczytać więcej o mechanikach bezpieczeństwa – zapraszam was do zapoznania się ze świetnym artykułem Agnieszki Krupińskiej, który napisała dla Graj! Kolektywu.

Grafika autorstwa CompLady pochodzi z serwisu Pixabay

Zasady kampanii

Drugą częścią sesji zero jest projektowanie kampanii, które – kradnąc z “Burning Wheela” – lubię nazywać wypalaniem świata.
Warto zacząć od krótkiego wprowadzenia w świat tego co chcemy prowadzić. Jeżeli zamierzamy prowadzić setting z rozbudowanym uniwersum to warto graczom wcześniej przygotować skrót (wycinając z pdfa podręcznika) albo odesłać do filmików na YouTubie. Jednak nie ma się co czarować, o ile nie jesteście wyjątkowymi farciarzami, to połowa drużny nie przeczyta ani nie obejrzy tego co dla nich przyszykowaliście, więc i tak warto zacząć od wprowadzenia w świat, żeby dalsza rozmowa miała jakieś wspólne podstawy.
Krok ten możecie pominąć, jeżeli zamierzacie prowadzić system bez sprecyzowanego w podręczniku świata – w tym wypadku powstanie on w trakcie kolejnego kroku.

Następnym krokiem jest ustalenie oczekiwań wobec tego co właściwie będziecie chcieli grać. Składają się na to generalnie trzy elementy:

• Lista oczekiwań
• Kształt kampanii
• Kształt drużyny

Lista oczekiwań to spis elementów, jakie chcemy zobaczyć w kampanii lub które mają się w niej totalnie nie pojawiać. W przeciwieństwie do triggerów, nie mówimy tu o konkretnych rzeczach, a raczej o ogólnych tematach kampanii. Najłatwiej zrobić to rozdając graczom przygotowane wcześniej kartki (jeżeli wyrazicie w komentarzach taką chęć, to przygotuję odpowiedni wzór do pobrania) lub poprosić o wypisanie listy.

Będą się składać na nią dwie sekcje: Ogólne tematyki kampanii i Nacisk fabuły.
Najczęstsze elementy tej pierwszej listy to: Walka, Dyplomacja, Relacje z NPCami, Horror, Eksploracja, Zagadki.

Lista ta oczywiście nie jest zamknięta i radziłbym każdemu z was rozbudować ją o kolejne elementy, pasujące do gry, którą chcecie prowadzić.

Druga zawierać będzie tylko dwa elementy: Wątki postaciowe i Wątki kampanijne.

Następnie rozdzielamy punkty. Najlepiej dać ich pięć razy tyle, co elementów w danej kategorii.

Mając już listę oczekiwań, możemy przejść do właściwego projektowania kampanii. Generalnie wyróżniam tu trzy podejścia do sprawy.

• najpierw postacie, potem kampania
• najpierw kampania potem postacie
• najpierw pomysł, potem postacie, a na końcu kampania

Szerzej o tym czym się one różnią piszę w materiale “Jestem fanem opowiadania o postaciach” i nie będę tu powtarzał postawionych tam tez. Zaznaczę tylko, że ta część to właściwe “wypalanie”. Kształt drużny i postaci do niej należącej to właściwy “świat” naszej kampanii, a istniejący wokół niej mikrokosmos relacji i elementów uniwersum to właściwy subsetting naszej historii. Nawet jeżeli prowadzimy olbrzymie i rozbudowane settingi, jak “Star Trek”, “Warhammer” czy “Star Wars”, to nasze kampanie (poza wyjątkami oczywiście) będą ograniczały się tylko do ich wycinka. Wycinka, który zaprojektujemy jako wypadkową pomysłów graczy, naszych własnych i pomysłów z podręcznika i w ostatecznym rozrachunku to jest najważniejsza część sesji zero – przygotowania świata i osadzonych w nim bohaterów pod opowieść, którą będziemy snuć przez resztę kampanii.

Najważniejsza jest tu burza mózgów (warto nie przywiązywać się do własnych pomysłów) i wspólne projektowanie świata i drużny, bo wszyscy muszą się dobrze czuć w przygotowywanej historii.

Wypalanie mikroświata z drużyną nie jest procesem liniowym, bo często warto cofnąć się do rzeczy już ustalonej i zmienić ją, żeby całość była fajniejsza i spójniejsza.

W trakcie tego całego procesu należy również znaleźć też czas na mechaniczne stworzenie postaci. To, w którym momencie to zrobimy to kwestia grupy, a także systemu, w który gramy. Część graczy lubi mieć rozpisane mechanicznie postacie nim zacznie do nich dokładać fabułę, inni wolą dopasować mechanikę do opracowanego wcześniej konceptu.

Dodatkowo systemy różnie podchodzą do samego procesu tworzenia postaci. Czasem musimy naszego dzielnego herosa wylosować (wtedy mechanicznie tworzymy postać na początku właściwego wypalania świata, bo może się okazać, że zamiast dzielnym wojownikiem będziemy nie-mniej-dzielnym zbieraczem rzepy), a dodatkowo niektóre mają wbudowane mechanizmy generowania wydarzeń z przeszłości, które warto (ba! wręcz należy) dołączyć do wypalanego świata.

Etap ten powinniśmy kończyć z gotową drużyną i masą pomysłów na kampanię albo rozbudowanie gotowca tak, by bardziej opowiadał o postaciach. Win-Win.

Grafika autorstwa Lucasa Santosa z serwisu Unsplash

Zasady mechaniki

Ostatnia część sesji zero to zasady mechaniki. W trakcie tego etapu spotkania staram się omówić z graczami podstawy mechaniki gry, w którą będziemy grać. Lubię sięgać po ciężkie tytuły, często powiązane z mechanikami zasobów albo takie, w których mechaniczna wiedza graczy przekłada się na ich możliwości (innymi słowy nie wystarczy powiedzieć “to ja go tnę”, tylko trzeba jeszcze wiedzieć, co z tym cięciem można potem zrobić).

Jednak niezależnie od tego do jakiej gry siadamy – ważne jest, by gracze ją ogarniali, a zapoznanie się z nią na sesji zero i przeturlanie jakiejś walki i kilku innych sytuacji zdecydowanie im to ułatwi

Warto przeprowadzić tę część nawet jeżeli gracze znają dobrze mechanikę, do której siadamy, bo dobrze jest uwspólnić wiedzę o tym aspekcie gry, tak, byśmy w trakcie gry mówili jednym językiem. Czasem przecież będziemy przejmować graczy od innych prowadzących, a każdy mistrz gry prowadzi inaczej i, nie czarujmy się, często zdarza się, że wprowadza własne houserule nie mówiąc wcześniej o tym swoim graczom.

Sesja zero daje nam pewien obraz graczy, postaci i historii, którą chcemy opowiedzieć. Sprawia, że będziemy lepiej przygotowani do właściwej sesji i będziemy mogli dać graczom (mniej lub bardziej) to, czego oczekują. To znaczne ułatwienie, a ja jestem leniwym mistrzem gry i bardzo chętnie przyjmuję wszelkie ułatwienia. Dlatego też JESTEM FANEM SESJI ZERO.

Przez większość swojego RPGowego życia grałem (i gram nadal) w gry, w których gracze wypisywali na swoich kartach ekwipunek, czasem liczyli obciążenie i cały stół skrupulatnie przestrzegał bilansu zysków i strat. I przez większość mojego życia irytowało mnie to niepomiernie.

Nie zrozumcie mnie źle, w części RPGów dokładna buchalteria ekwipunku to jest super sprawa. Spora część funu w graniu we wszelkiego rodzaju gry survivalowe (w tym survival horrory) lub eksploracyjne płynie z zarządzania konkretnymi zasobami. Tam utrata czegokolwiek może prowadzić do poważnych konsekwencji. Po to gramy w takie gry! I jest to super!

W większości jednak innych konwencji taka buchalteria irytowała mnie niepomiernie. Jako mistrz gry od bardzo dawna nie interesowałem się takimi rzeczami jak obciążenie (dopóki gracze zachowywali granice rozsądku) czy drobny ekwipunek na sesjach. Moim zdaniem dokładna opieka nad ekwipunkiem w większości konwencji to nieco strata czasu – trochę jak z rzutami pustymi – trzeba sobie zadać pytanie: jak wpłynie na jakość naszej sesji dokładna buchalteria ekwipunku? Poprawi ją? Czy niepotrzebnie wydłuży, co zwłaszcza przy jednostrzałach, może być niepożądane?

Kilka lat temu odkryłem gry z mechanikami abstrakcyjnych ekwipunków lub przynajmniej z mechanizmami abstrakcyjnego uzyskiwania dodatkowego sprzętu. Zazwyczaj wygląda to tak, że każda postać ma jakąś pulę punktów, za którą może wyciągać ze swojego plecaka dodatkowe rzeczy, które są jej w danej chwili przydatne. Zazwyczaj wiąże ją w tym konwencja i okoliczności, ale poza tym gracze mają dużą dowolność w wyciąganiu kolejnego medpakietu, zwoju liny bądź magazynka. Taki ekwipunek łatwo uzupełniać i łatwo ograniczać (“Muł z częścią ekwipunku spadł w przepaść – odpiszcie sobie po 3 punkty ekwipunku”), a co najważniejsze pozwala nam ograniczyć niekończące się godziny spędzone na targu przy zakupach dupereli. Ten typ ekwipowania zabiera niestety pewną dozę immersyjności na sesji (i survivalu). Dla mnie jednak to idealny złoty środek między kontrolą nad ekwipunkiem, a wolną amerykanką.

W zasadzie jak się nieco pomyśli to można go zhausrulować w bardziej tradycyjne gry (choć zawsze robimy to na swoją odpowiedzialność). Gdzieniegdzie będzie to oczywiście problem, ale większość gier, w których nie jest to jakimś głównym elementem traktuje mechanikę zarządzania ekwipunkiem na odwal się. Tam gry to nie zaboli, a nie dość, że skróci to dłużyzny na sesji, to jeszcze pozwoli graczom uniknąć najgłupszego z sesyjnych chokepointów (“Jak to nie wzięliście pitonów na misję?! Nie dotrzecie do smoka! Księżniczka jest już obiadem! Do kąta, tępe dzidy!”). Przykład hausrula? W takim “Warhammerze” wystarczyłby współczynnik Mienie – podnoszony przez pompowanie w niego koron. Wtedy w sytuacji grzebania w ekwipunku wystarczyłby test współczynnika lub poświęcenie jakiejś stałej wartości, żeby zrobić to automatycznie).

Nie lubię ekwipunkowej buchalterii. O ile w grach survivalowo-eksploracyjnych ma ona swoje miejsce (choć na przykład “Forbidden Landsy” zaczynają ją ładnie obchodzić, jeżeli pisałbym własną grę na mechanice YZE to poeksplorowałbym temat nawet bardziej), to na większości pozostałych sesji jest raczej kulą u nogi. Jeśli jak ja JESTEŚCIE ANTYFANAMI BUCHALTERII EKWIPUNKOWEJ to pewnie już znacie odpowiednie tytuły, które ułatwiają wam życie (możecie się nimi podzielić w komentarzach). Jeśli jednak dopiero teraz skłoniłem was do zastanowienia się, przemyślcie – co waszym sesjom dają konkretne rozwiązania związane z ekwipunkiem i poszukajcie odpowiedniej gry albo hausrulowych rozwiązań do tego, w co gracie. A gwarantuję wam, że życie stanie się łatwiejsze.

Futurospekcja to ukazanie przyszłości, często bardzo odległej, na którą postacie graczy jakoś wpłynęły. Nie muszą być to zmiany na poziomie całego świata, wystarczą zmiany na poziomie pojedynczej postaci. Często łączę futurospekcje z retrospekcjami – postać z przyszłości wspomina swoją przeszłość, czyli czasy współczesne postaciom.

Tego typu wstawki wykorzystuję najczęściej jako prologi i epilogi danej sesji, z rzadka tylko wstawiając je do środka (chyba, że stanowią otwarcie/zamknięcie jakiegoś konkretnego aktu przygody). Przyjmują one wtedy najczęściej jedną z trzech form:

• zapis historyczny – przygoda/kampania jest dla świata na tyle ważna, że pojawia się w pracach historycznych w przyszłości. Taka scena ma albo formę pisania pracy albo jej odczytywania przez autora. Sporadycznie można pokusić się o inny rodzaj zapisu historycznego – rekonstrukcja, wycieczka VR czy nawet mniej lub bardziej przypadkowa archeologia,
• opowieść – tutaj mamy do czynienia z relacją świadka wydarzeń, kogoś z dalekiej przyszłości, może być to dziadek opowiadający swą młodość dzieciom, ważna persona snująca historię o swych dawnych kompanach, czy wreszcie może być to przesłuchanie bohatera lub postaci niezależnej (jak w Varric w „Dragon Age 2”). Opowieść to właśnie bardzo częsty przykład mieszania futurospekcji z retrospekcją,
• wspomnienia – podobne do opowieści, z tym że “trip to memory lane” odbywa się w głowie bohatera lub świadka wydarzeń, gdy na przykład na łożu śmierci, albo w drodze na ważne spotkanie przypomina sobie rzeczy, które go ukształtowały.

Przesłuchanie Varrica w grze „Dragon Age 2” to jedna z najbardziej klasycznych futurospekcji w grach komuputerowych

Futurospekcje są bardzo ciekawym narzędziem narracyjnym, ale mogą stać się obosieczną bronią, bo na przykład NPC, który jest bohaterem futurospekcji może zginąć, rozsypując całą poetykę fabuły, dlatego trzeba je wprowadzać rozważnie i stopniowo (zwłaszcza na kampaniach, gdzie mamy na to i czas i miejsce). Pierwsze powinny być niejako szczątkowe, bądź rozmyte, potem ewoluować (gdy wiemy już, że gracze nie rozwalą nam tego zabiegu) i wraz z rozwojem kampanii rozbudowywać się.

Futurospekcja może być wydarzeniem pojedynczym. Któryś z graczy zrobi dla NPCa coś ważnego (u mnie na jednej z kampanii było to podarowanie chłopakowi pokładowemu koszuli), co wywoła pojedynczą futurospekcję jego przyszłości.

Z futurospekcji możemy zrobić klamry spinające naszą kampanię w całość. Niech podróże i przygody graczy będą ciekawą książką historyczną czytaną przez dziadka do poduszki choremu wnukowi (jak w „Princess Bride„), przesłuchaniem (jak we wspomnianym „Dragon Age 2″), znaleziony zapisem czyjegoś pamiętnika (jak w Wiedźminie z “Pół wieku poezji”), opowieścią bajarza, wykładem na uniwersytecie, księgą spisywaną ręką mnicha. Z obowiązkowymi, nieco eastereggowymi, wstawkami z przyszłości (lotnisko imienia dzieciaka, którego gracze spotkali). To potrafi zdziałać cuda!

Spróbujcie zastosować futurospekcję na jednej z najbliższych sesji (choćby w najbezpieczniejszej wersji “zapisu historycznego”) i zobaczcie jak dla was i dla waszych graczy zadziała ta technika, albo – jeżeli nie prowadzicie – zapytajcie MG czy nie wprowadziłby takiego prologu lub epilogu do sesji. Mam nadzieję, że wam się spodoba i, jak ja, zostaniecie FANAMI FUTUROSPEKCJI.

Kampanie polityczne, czasem zwane dyplomatycznymi, gadanymi, intryganckimi lub dworskimi to dość specyficzny rodzaj fabuły, którą może przyjść nam przeprowadzić.
Gracze zamiast zwyczajnych poszukiwaczy przygód czy inszych zawalidróg wcielają się tu w postacie o jakimś znaczeniu (lub sojuszników postaci o jakimś znaczeniu) na lokalnej scenie politycznej (lub w półświatku). Zamiast eksplorować ruiny, rozbijać się statkami przemycając przyprawę albo organizować skoki na rezydencje bogatszych od siebie obywateli, eksplorują świat lokalnych intryg, zdobywają sojuszników (i wrogów) albo organizują przyjęcia (i zamachy), by podnieść swój polityczny prestiż. Rzadziej sięgają po broń, częściej – po umiejętności społeczne i logistyczne.

Kampanie polityczne bardzo często mają od samego początku zaplanowany główny cel – przejąć władzę w mieście, zemścić się na rodzie, który doprowadził naszą rodzinę do upadku, posadzić swojego człowieka na tronie lub zwyczajnie ugrać dla siebie (lub swojej organizacji) jak najwięcej korzyści politycznych.

By tego typu kampania miała sens i dobrze się ją prowadziło, potrzebne są, moim zdaniem, trzy rzeczy czyli dobrze zaprojektowany świat, dobrze złożona drużyna i mechanika wspierająca tego typu kampanie (bardziej niż tylko „Rzuć sobie na przekonywanie”).

„Ostrza w Mroku” nieźle nadają się do kampanii politycznych

Świat

Kampanie polityczne mają to do siebie, że bardzo mocno dotykają świata otaczającego naszych bohaterów. Niezależnie czy dotyczą pojedynczego miasta, państwa czy kontynentu (lub innej, dowolnie większej skali) to porządne przemyślenie świata pozwoli nam na dobre przygotowanie rozgrywki. W trakcie kampanii gracze będą zdobywać (lub tracić) zaplecze, wpływy, sojuszników czy inne tego typu rzeczy, dobrze więc, by były one choćby uproszczenie zaprojektowane. Zazwyczaj (bo czasem kampanii zdarza się eskalować) wiemy wcześniej, na co się przyszykować. Gracze w tego typu kampaniach powinni mieć maksymalnie dużo klocków, które mogą przestawiać – przewag i informacji do zdobycia i wykorzystania w drodze do dalszego celu. Jeżeli ma to być całe państwo – przygotujmy szkicowe rozłożenie ziem, ważnych punktów administracyjnych, zasobów, szlaków handlowych i zagrożeń. Dzięki temu gracze mają o co opierać swoje kolejne kroki i zyskujemy kolejną linię porozumienia z nimi.

Świat, który przedstawimy graczom to również frakcje, z jakimi się w trakcie kampanii politycznej mogą zetknąć. Wrogowie, sojusznicy i potencjalni partnerzy do rozmów (albo do zantagonizowania ich do siebie) oraz sieć wzajemnych relacji pomiędzy nimi to najważniejsza rzecz w kampanii politycznej. Cała społeczno-polityczna breja, w jakiej gracze będą mieszać w trakcie kampanii. Jeżeli przepracujemy to dobrze przed rozpoczęciem prowadzenia, to potem będziemy mieć już z górki – dobrze przygotowana podstawa kampanii procentuje, gdy musimy w jej trakcie improwizować. Warto pamiętać, żeby przy każdej takiej frakcji opisać jej mocne i słabe strony, sojuszników i wrogów oraz sposoby dojścia do nich i zantagonizowania ich do siebie. Dobrze na potrzeby swoje (a potem i graczy) wyrysować sieć zależności – trudniej się wtedy zgubić. Przy okazji warto też przygotować rozpiskę startową dla graczy. Takie “dramatis personae”. Spisane jako handout dają drużynie i nam wspólny język, a dodatkowo mamy pewność, że gracze nic nie zapomną po briefingu do kampanii.

Warto też pamiętać (i włączyć to w projektowany świat), że kampanie polityczne bardzo rzadko są moralnie czarno-białe. Częściej jesteśmy “my i oni”, a relacje z naszymi politycznymi partnerami i przeciwnikami są często doprawione relatywizmem moralnym i wachlarzem szarości.

„Conan the King” to dodatek, który pozwala na bawienie się w politykę nawet w „Conanie”

Drużyna

W kampanii politycznej ważne jest wspólne stworzenie drużyny na sesji zerowej. Drużyny o konkretnym celu i konkretnych współzależnościach między członkami ekipy i realiami kampanii. Nie musi być ona pozbawiona wewnętrznych tarć czy potencjału na zdradę towarzyszy, ale chodzi raczej o to, by nasza kamaryla była zaprojektowana jako całość i płynnie weszła w kampanię. Dodatkowo bardzo dobrze jest jeżeli już od początku wątki osobiste postaci są połączone z wątkami politycznymi kampanii lub są silnie związane ze światem, jaki w kampanii przedstawimy. Chodzi o to, by postacie (i co za tym idzie gracze) mieli silną motywację do politycznej gry o władzę i mieli wiele wspólnego z samą kampanią.

Przykładami drużyn w kampanii politycznej może być rodzina (i sprzymierzeńcy), dworska kamaryla, spisek różnych grup wpływów (jak mój pomysł na kampanię o Addzie z “Rozważań o koronie temerskiej”), ludzie zgromadzeni wokół ważnego NPCa (tu kampania potrafi się rozsypać, bo gracze nie są centralnymi postaciami).
Co jeszcze może pójść nie tak? Kampania polityczna ma czasem skłonność do dryfowania w stronę postaci centralnej otoczonej wianuszkiem niższych rangą sojuszników. Potrafi to prowadzić do sporów, albo wykorzystania pozycji do wymuszenia swojego zdania. Dobrze jest przygotować sobie wentyl bezpieczeństwa do fabularnego kontrolowania lidera, a dla postaci niższych rangą odpowiednio – rozbudowane wątki poboczne.

„Wampir: Maskarada” to gra z jedną z lepiej skrojonych mechanik polityki, jakie ostatnio widziałem.

Mechanika

Bardzo dobrze jest jeżeli system, w który gramy wspiera ten typ kampanii. Nie chodzi mi tylko o rozbudowaną mechanikę intryg dworskich (to znaczy działającą mechanikę konfliktu społecznego), ale przede wszystkim o mechanikę zasobów i zarządzania nimi. W kampaniach politycznych czasem od początku, a czasem od pewnego momentu zaczynamy kontrolować pewne zasoby – czy to ludzkie, czy finansowe. Idealnie jest jeżeli mechanika daje nam jakiekolwiek realne przełożenie tych zasobów, na mechanikę i na realne korzyści w świecie gry. Jak Gang w “Ostrzach w Mroku” na przykład. Minimum to cechy pozycji lub zalety związane z posiadaniem i reputacją (vide stary “WoD”, “Gasnące Słońca”, „Conan” (z dodatkiem „Conan the King”), „Eclipse Phase”, czy „Monastyr”).

Ważne jest też to, żeby mechanika, którą wybierzemy, miała sensownie opracowany konflikt społeczny. Taki bez wymuszania aktorzenia w trakcie tych konfliktów czy wykorzystywania charyzmy gracza, a nie charyzmy postaci. Tak, by nawet bardziej wycofani społecznie gracze mogli zabłysnąć. Ale to materiał na całkiem inny wpis, który w końcu popełnię. Ważne jest tylko to, by mechanika takiego konfliktu, była czymś głębszym niż tylko “rzuć sobie na przekonywanie”, żeby miała realne opcje działania w trakcie konfliktu. Jak “L5K”, “Klanarchia”, “Wampir: Maskarada”, “Infinity” czy “Star Trek Adventures”.

Kampania polityczna ma tendencje do dryfowania w stronę grania na poziomie meta. To normalne. Frakcja, której częścią są gracze, wymaga zarządzania ponad stołem. W ten sposób wszyscy gracze z drużyny mają podobną moc decyzyjną. Dodatkowo zarządzanie zasobami na poziomie gry często od pewnego momentu (odwrotnie niż „na mecie”) zżera bardzo dużo czasu i planowanie czegokolwiek poważniejszego “nad stołem” jest zwyczajnie szybsze. Można to oczywiście robić na poziomie samej gry, ale wraz ze wzrostem napięcia i stawek, o jakie toczy się kampania, z moich obserwacji wynika, że gracze będą woleli zastanowić się i zaplanować dalsze ruchy poza postaciami. A jeżeli osiągnięcie na sesjach vibe gry strategicznej z rozbudowaną warstwą fabuły i porządnie odegranymi postaciami to znaczy, że robicie to dobrze.

Kampanie polityczne to bardzo szczególny rodzaj grania. Rzadko sięga się w nich po broń (zwłaszcza w takim klasycznie RPGowym znaczeniu) i więcej ogrywa się za pomocą intryg, odpowiedniego planowania i egzekucji wymyślonych planów. Pozwala ona na rozegranie zupełnie innego RPG. Dlatego JESTEM FANEM KAMPANII POLITYCZNYCH.

#JestemAntyfanem

Rzuty puste to ten szczególny rodzaj RPGowej przypadłości, który jako gracza irytuje mnie niepomiernie. Pustym nazywamy test, który nie wnosi nic ciekawego do sesji, albo porażkę, która nie niesie za sobą konsekwencji fabularnych. Często rzucany jest tylko po to, by przekazać graczom jakąś informację, którą swobodnie można przekazać bez konieczności sięgania po kolorowe wielościany. Rzuty puste są nierozerwalnie związane z tym, o czym pisałem wcześnie wcześniej, czyli z zasadami “Powiedz Tak lub Rzuć”, “Success at cost” czy “Fail Forward”

Najczęściej puste testy pojawiają się, gdy rzucamy na spostrzegawczość lub na wszelkiego rodzaju wiedzę. Nie chodzi tu tylko o to, że położony rzut może być dla naszej sesji potężnym dławikiem i gracze utkną na przykład w śledztwie (o dławiku napiszę niebawem), ale o to, że nie dostaną dodatkowego kawałka układanki, albo po prostu nie usłyszą kawałka backstory, które przygotowaliśmy. Czy naprawdę tego chcemy? Przecież lepiej dla sesji,t jeżeli gracze dowiadują się pewnych rzeczy, by potem złożyć układanki wątków do kupy.

Jeżeli już koniecznie chcecie rzucać na przeszukiwanie, zastosujcie lekko zmodyfikowany pomysł zaprezentowany w “Zewie Cthulhu”. Podzielcie wskazówki na trzy podgrupy: oczywiste (czyli te potrzebne do rozwiązania zagadki), ukryte (te, które dadzą graczom dodatkowe informacje, albo dodatkowe elementy tła) i proaktywne (tych w ZC nie ma, ale są to wskazówki, które mogą pojawić się w scenie na skutek nieszablonowego myślenia graczy i korzystania przez nich ze swoich specjalnych zdolności, jak choćby psychometria czy rozmowa z duchami). Oczywiste będą widoczne od razu i dadzą graczom podstawy do rozwiązania zagadki, ukryte dadzą elementy dodatkowe ułatwiające rozwiązanie, albo dorzucające smaczek w tle (fajnie zadziała tu dorzucenie wskazówki, którą gracze opuścili przy innej okazji). Zadziałanie proaktywne niech natomiast nagradzają ważne wskazówki (ale nie natychmiastowe rozwiązania oczywiście). Traktujcie listę wskazówek proaktywnych bardzo elastycznie, niech będą fajne, ale nie dawajcie ich za byle co. Ale jeżeli gracze sięgną do swoich zasobów, nieoczywistych umiejętności (jak psychometria), pozwólcie im poczuć, że myślenie poza pudełkiem jest fajne.

Grafika z gry „Zew Cthulhu”

Rzuty nieciekawe pojawiają się przy wielu innych sytuacjach. Zwykle gdy gracze robią coś, w czym porażka albo nie generuje nic ciekawego, albo zmusza nas do nagłej improwizacji. Takie puste testy bardzo często prowadzą do rozwodnienia i “rozmemłania” mechaniki. Zabierają jeden z najważniejszych elementów, dla których rzucamy, czyli budowanie napięcia. Dlatego wiele nowocześniejszych mechanik tak często pochyla się nad zredukowaniem ilości rzutów w sytuacjach fabularnie nieciekawych. Za każdym razem gdy sięgacie po kostki, zastanówcie się, czy sukces, a zwłaszcza porażka wniosą cokolwiek do naszej sesji, czy nie warto po prostu pozwolić graczom coś zrobić lub dowiedzieć się czegoś. Ktoś powie, że zawsze można doimprowizowywać efekt porażki, ale czy to będzie jakaś wartość dodana? Czy po prostu łatanie niezdanego testu? Tak jak pisałem wcześniej – czasem warto, żeby coś się po prostu udało i żeby wątek, nad którym pracują gracze i ich postacie, po prostu poszedł do przodu.

Jeżeli decydujemy się na eliminację rzutów pustych (czyli mówienie TAK, o którym już kiedyś pisałem) musimy jednak pamiętać o tym, że bardzo łatwo możemy paść ofiarą “odgrywackiego munchkinizmu” (którego osobiście nie znoszę wręcz alergicznie, ale o tym przy innej okazji), czyli sytuacji, w której gracz odgrywaniem lub pomysłami próbuje zakryć braki mechaniczne postaci. Zawsze starajcie się rzucić okiem na kartę czy postać rzeczywiście zna się na tym, co planuje zrobić. W sytuacjach nieciekawych fabularnie wystarczy nawet, że nie będzie to wyraźna słabość postaci. “Przezorny zawsze ubezpieczony”- jak mówi przysłowie, a temu konkretnemu typowi powergamerów łatwo pozwolić na rozbisurmanienie.

Spróbujcie w trakcie prowadzonej sesji, gdy prosicie o rzut, zastanowić się, czy ma on sens i czy jego konsekwencje będą ciekawe. Może po jakimś czasie zobaczycie jak fajnie jest rezygnować z nieinteresującego turlania i – jak ja – BĘDZIECIE ANTYFANAMI RZUTÓW PUSTYCH.

Sam nie wiem jak ta ważna dla mnie RPGowa zasada prześlizgnęła się nie lądując na blogu w postaci materiału. Od dobrych kilku lat jest ona dla mnie najważniejszym elementem przyjmowania deklaracji graczy na sesjach.

Po prostu powiedz TAK! Gracze (zazwyczaj) to mądre ludzie, które chcą dla sesji jak najlepiej i ich deklaracje zazwyczaj mają na celu pchanie fabuły do przodu albo przynajmniej uczynienie jej ciekawszą. Dodatkowo lwia część ich deklaracji, mimo że może być ciekawa z punktu widzenia fabularnego to nie jest ciekawa z punktu widzenia mechanicznego. Poproszenie o rzut w tej sytuacji nie wnosi do sesji nic, a – co gorsza – położenie rzutu może być nie dość że prowadzi do niezręczności to jeszcze “zmulić” sesję.
Przykład?
Gracze chcą wyjechać z miasta i pojechać do wioski, w której czeka na nich quest. Jeden z graczy idzie wynająć konie. Oblewa odpowiedni test. No i nagle głupia sprawa, bo koni nie ma, wyjazd natrafił na nieciekawą przeszkodę, a przy stole robi się niezręcznie.

A wystarczyło powiedzieć: „Spoko, miejskie stajnie są przy południowych bramach”. Po prostu powiedz TAK, Mistrzu Gry, i rozładuj milion nieciekawych sytuacji. Wiele RPGów, które ostatnio czytałem pisze prosto „rzuty powinny mieć znaczenie”! W innych wypadkach – fajnie jest powiedzieć “tak”.

Powiedz TAK, ALE albo rozstrzygnij rzutem. Powiedzenie TAK, ALE jest alternatywą dla prostego powiedzenia “tak”, gdy albo sytuacja stanie się przez to ciekawsza, albo chcemy nieco podnieść napięcie na sesji. Uda Ci się, drogi graczu, ale będą jakieś tego konsekwencje. Albo uda Ci się, ale fabuła wyewoluuje. Taki sukces z kosztem, tylko bez rzutu. “Czy wiem gdzie tu mogę się bezpiecznie podpiąć do sieci?” Tak, ale w tej knajpie przesiaduje miejscowy gang. Możesz też rzucić i zobaczyć, czy gdzieś nie słyszałeś o innym miejscu. Gracz znajduje to czego szukał, ale realizacja planu będzie wymagała dodatkowych starań, a jednocześnie, jeżeli propozycja mu się nie podoba, może rzucić i zobaczyć czy jego własne umiejętności pomogą mu bardziej. TAK, ALE pozwala nam dorzucać do fabuły nowe elementy i „zakrętasy” i zrobić ze zwykłego zadania coś ciekawego.

Grafika pochodzi z gry „Infinity„

Oczywiście przy TAK, ALE nie musimy otwierać nowych wątków, może “ALE” oprzeć na poświęceniu czegoś przez gracza: elementu ekwipunku (możesz otworzyć te drzwi, ale łom tego nie przetrwa), abstrakcyjnego zasobu (zrobienie tego da mi 2 Zagłady, będzie Cię kosztować Punkt Szczęścia), czasu (znajdziesz kowala artystycznego, ale zajmie Ci to 4 godziny) lub Zdrowia (spoko, ale zapisz sobie punkt Zmęczenia).

Powiedzenie TAK lub TAK, ALE usprawnia grę w znacznym stopniu, zmniejsza ilość rzutów, zamuł i niezręcznych sytuacji – więc jest w gruncie rzeczy dobrą sprawą. Jednak o ile TAK zadziała zawsze dobrze to TAK, ALE wymaga pewnego wyczucia od MG. Spróbujcie powiedzieć TAK graczom, a może, tak jak ja, STANIECIE SIE FANAMI TEJ ZASADY.

​

Kiedyś napisał do mnie Wojciech Wons (autor “Słowian”) i zaproponował, żebym napisał o powergamingu. Tak więc w ten cudowny, świąteczno-dyngusowy poranek postanowiłem uraczyć was  wiadrem wirtualnej wody i obronić ten często mieszany z błotem typ gracza.
Na początek, żeby w ogóle mówić o powergamingu, zdefiniuję parę rzeczy. Określenia te są używane często w moich kręgach RPGowych i w samym tekście będę się do nich odnosił.

• POWERGAMER – gracz optymalizujący swoją postać mechanicznie i fabularnie, zarówno na etapie jej tworzenia, jak i potem, w trakcie samej gry. Powergamer nie korzysta z dziur w systemie, a jedynie z systemu jako takiego. Na swoje potrzeby podzielę powergamerów na dwie podgrupy:
  • • • • kategoria lekka – optymalizatorzy trzymający się założeń fabularnych postaci (na przykład chcą zagrać honorowym bushi z klanu Lwa i wycisną z tego wszystko, co możliwe),
        • kategoria ciężka – optymalizatorzy robiący optymalną postać w swojej klasie, trzymający się raczej wytycznych mechanicznych (na przykład “najlepszy szermierz, jakiego można zrobić w danej grze”, “najlepszy przywoływacz, jakiego można zrobić w danej grze”).
• MANCZKIN – gracz optymalizujący swoją postać mechanicznie i fabularnie w oparciu o dziury i braki nie tylko w systemie, ale również w zasadach stołu i umiejętnościach mistrza gry. Manczkin wykorzystuje również na swoją korzyść błędy MG, to, że MG lub gracze o czymś zapomną – mówiąc w skrócie – oszukuje swoją grupę przy stole.
• DUMPSTAT – jedna z cech/atrybutów/charakterystyk postaci, którą mamy nisko, bo brakuje nam na nią punktów. Często dumpstatujemy cechy nieprzydatne w prowadzeniu danego MG lub (rzadziej) systemu (charyzma, gdy konflikty społeczne oparte są na odgrywaniu, umiejętności walki, gdy “jesteś ziomem z bractwa i wiesz jak to opisać”, inteligencja, gdy MG skupia się na pamięci i umiejętnościach rozwiązywania zagadek graczy, a nie postaci). Jest to oczywiście manczkinizm najgorszego sortu.
• ONE TRICK PONY – postać skupiona na jednej statystyce (lub czasem wręcz jednej sztuczce) próbująca wszystko w grze zrobić za pomocą jednej kombinacji. Furiath napisał o tym szerzej w blogonotce “Syndrom smażenia jajek”. Optymalizatorów dzielę też na Mechanicznych, czyli takich, którzy skupiają się na mechanicznej optymalizacji postaci i grania nią i Fabularnych, którzy korzystają z opcji fabularnych, by “wypakować postać” (zwiększać jej wpływy, pozytywny odbiór wśród npców, rangę w organizacji, do której należą – pchają się na szczyt).

Grafika z gry „Nibiru„

Po tym przydługawym wstępie czas na konkrety. Jak dla mnie powergamer może być najlepszym co się MGowi przydarzyło. W dzisiejszych czasach graczom coraz mniej chce się przygotowywać do sesji i posiadanie w drużynie kogoś, kto nie tylko ogarnia mechanikę, ale chce ją ogarniać razem z Tobą jest niezwykle pomocna w trakcie sesji. Przecież powergamer nie robi nic złego – chce grać w grę, uczy się gry i chce, by jego postać była dobra w tym co robi. Przecież to, kurka w rurkę, ideał gracza.

Moim ulubionym typem powergamera jest złośliwiec szukający dziur w systemie, przychodzący do mnie potem przed sesją i dzielący się znaleziskami słabego designu. Z jednej strony to dla mnie nauka (bo wiem na co uważać i prowadząc i projektując), a dodatkowo całkiem przednia rozrywka przed sesją.

Wykorzystanie tego, co daje gra (bez naginania reguł) to świetna sprawa. Gracz, który rozumie (zwłaszcza w cięższych mechanikach) grę to świetny partner do rozmowy i prowadzenia mechanicznego gry. Nie jest tak niestety do końca. Problemy zaczynają się wtedy, kiedy mamy do czynienia z powergamerem kategorii ciężkiej, nie rozumiejącym tego, że poza mechaniką na sesjach istnieje jakaś inna rzecz (na przykład fabuła, odgrywanie postaci czy rozgrywanie wątków innych postaci), niż sprawdzanie tego jak jego optymalizacja postaci działa w praktyce (tacy gracze, mam wrażenie, są potocznie nazywani powergamerami). Taki gracz potrafi szybko zacząć się nudzić i zaczyna czasem robić bydło albo wymuszać swoją wizję grania. Czy jest to wada powergamingu? Nie. To po prostu zła komunikacja między graczami i złe przedstawienie oczekiwań wobec sesji. Jeżeli optymalizacja jest dla niego sensem grania, to może powinien poszukać innej drużyny lub gry (w końcu są gry świetnie wspierające dążenie do optymalizacji vide D&D 3.5). Zawsze fajnie z takim graczem pogadać. Może uda się go przekonać do wyluzowania i popatrzenia na fabułę i na to, co się dzieje na sesji. Mam wrażenie, że taki “ślepy fabularnie” powergaming wynika często z tego, że są to gracze, którzy zaczynają papierową zabawę po grze w cRPG. Tam często optymalizacja i liczenie (teraz – w dobie “Push X to win game” – coraz rzadziej) to klucz do poradzenia sobie i przejścia dalej. Zazwyczaj da się im pokazać inność tRPG i redukować ich powergaming do dobrego poziomu. Jeżeli nie – to tak jak pisałem – są gry i drużyny, które grają w ten sposób, tam będzie się bawił lepiej.

Problemem bywa też często dysproporcja wiedzy o grze między graczami. To drugie “tradycyjne” użycie słowa Powergamer. Na przykład mamy jednego powergamera i trzech leniuszków, którym nie chciało się doczytać rozdziału o walce, mimo że MG prosi o to od trzech sesji. Wtedy mamy rażącą dysproporcję umiejętności w trakcie korzystania z mechaniki, prowadzącą często do napięć wewnątrz grupy (wierzcie mi, widziałem co na przykład w 2d20 potrafi zrobić gracz, który doczytał i zapamiętał podręcznik,a co potrafi gracz, któremu się nie chciało). Ponownie: Czy to wina powergamingu? Nie, to wina graczy, którym się nie chce.

Optymalizatorzy postaci są trochę jak Jedi. Mają i Mroczną i Jasną Stronę, a dodatkowo ścieżka ku Ciemności jest łatwa i niezwykle kusząca (zwłaszcza, jeżeli gramy w grę ze słabym designem, albo nasz MG nie umie do końca gry, w którą gramy). Bo z powergamingu łatwo upaść w otchłanie manczkinizmu.

Grafika z gry „Mutant: Rok Zerowy„

Manczkin to gracz (jak dla mnie) fundamentalnie zły, dlatego, że jest oszustem. Oszustem wobec gry, w którą gra, a przede wszystkim wobec reszty koleżanek i kolegów przy stole.

Dla manczkinów zwyczajnie nie mam usprawiedliwień. Ktoś, kto wykorzystuje dziury w grze albo w prowadzeniu MG dla własnych benefitów jest łajzą i najgorszym typem gracza. Dla mnie wszelkiego rodzaju “infinity loophole” (mnożenie bonusów), “one trick pony” czy wykorzystywanie dziur po to, by być fajnym jest tak samo złe jak wykorzystywanie odgrywania (i umiejętności gracza) do omijania swoich dumpstatów (tak! To jest ordynarne, obrzydliwe i świadome oszustwo, drodzy storytellerscy gracze).

Manczkinizm istnieje też na poziomie fabuły. To wykorzystywanie kruczków fabularnych i łapanie MG za słowa dla własnych celów i wypakowania własnej postaci. Taki manczkin bardzo często wykorzystuje to,, że MG nie umie przyznać się do błędu i cofnąć własnych słów, albo wykłóca się się “bo to już przecież padło więc zaistniało w fikcji”. To taki sam dzban jak oszust mechaniczny czy zasadostołowy.

Zdaję sobie sprawę, że okazjonalne manczkinienie zdarza się każdemu graczowi. Ścieżka cnoty jest wąska i można się na niej potknąć Ale świadome przechodzenie na Ciemną (manczkińską) Stronę tylko po to, by “wygrać w RPG” to gówniarstwo. A recydywa w tej kwestii to dla mnie prosta droga do wilczego biletu na sesje.

Jak radzić sobie z powergamerami? Oczywiście tak, jak ze wszystkim w RPGach – rozmową. Radykalnemu powergamerowi można pokazać fajność płynącą z działania w fabule, a nie tylko z optymalizacji postaci i konfliktów. Dobrre jest namówić go do pomagania innym graczom w trakcie sesji. Przy tworzeniu i rozwijaniu postaci, przy tłumaczeniu zawiłości mechaniczych czy przy wprowadzaniu reszty graczy głębiej w to, co oferuje gra.
Z maczkinami – to zależy. Jeżeli oszukują świadomie to poważniejsza rozmowa. Oszukiwanie w grze, bądź co bądź, towarzyskiej i kumpelskiej to bardzo słaba rzecz. A jak sie nie poprawi… Wilczy bilet.

Tak więc widzicie. Powergaming sam w sobie nie jest zły. Optymalizacja postaci i znajomość mechaniki to wręcz pożądane u gracza cechy. Byleby tylko nie prowadziły do zaślepienia na inne elementy rozrywki i do oszukiwania – to wtedy jest super. Rozmawiajmy z błądzącymi współgraczami i zawracajmy ich na ścieżkę cnoty. Uczmy się mechaniki. BĄDŹMY FANAMI POWERGAMINGU

Kiedyś nie byłem fanem prowadzenia gotowców. Jako MG nie lubię pętać siebie i graczy (a zwłaszcza graczy) więzami gotowych scenariuszy, zwłaszcza, że te często bywają dość sztywne i nie pozwalają na odejście od głównego wątku. Zawsze miałem wrażenie, że granie gotowca będzie to przypominać railroada – aby poprowadzić sesję zgodnie z zamysłem autora, trzeba się tego zamysłu twardo trzymać. Zawsze wolałem elastyczniejsze podejście, gdzie finał sesji może być zupełnie inny niż mój pierwotny zamysł. Przy trzymaniu się stricte gotowców byłbym rozdarty między własną intuicją, dobrem sesji, a nieformalnym zobowiązaniem wobec autora.

Zmieniło się to sześć albo siedem lat temu, gdy podczas półfinałów NERDa prowadziłem “Tysiąc Lat Ciemności” Mateusza “Inkwizytora” Budziakowskiego i Mateusza “Cravena” Wielgosza. Cyberpunkową “Legendę pięciu kręgów” potraktowałem nie dosłownie, ale raczej jako silną inspirację do sesji o tych samych postaciach i celach, jednak dodałem całkiem sporo własnej treści. To w sumie przełamało jakąś wewnętrzną barierą i zacząłem czytać gotowe przygody i inspirować się nimi.

Potem odkryłem, że lwia część gotowych przygód zawiera treści i pomysły całkiem niezłej jakości będące doskonałą kanwą dla moich własnych przygód. Teraz bardzo lubię korzystać z gotowych materiałów, by napędzić własną wyobraźnię, uczynić z nich bazę dalszych przemyśleń. Nie dość, że jest to dla mnie świetne źródło inspiracji, to jeszcze znajduję tam masę rozwiązań mechanicznych lub fabularnych gotowych do przeniesienia – jeden do jeden – do moich przygód.

Przecudowne i niesamowicie inspirujące „Symbaroum”

Gotowe przygody nie zawsze będą wam pasować, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by wykradać z nich różnej wielkości fragmenty. Czasem będzie to poboczny wątek, czy scena, czasem mapka podziemi, a czasem po prostu pojedynczy bohater niezależny albo nawet tylko jego motywacja. Jeżeli kanibalizacja przygody uczyni waszą przygodę lepszą – to już jesteście wygrani i czytanie gotowca wam się opłaciło.

Dodatkowo, czytając gotowce budujecie sobie bazę danych dotyczących absolutnie wszystkich aspektów prowadzenia. Może kiedyś w trakcie pisania zabraknie wam pomysłu na NPCa i wtedy przypomnicie sobie gotowiec do „Vaesen” i wyjątkowo interesującego księdza idealnie pasującego do tego co właśnie piszecie. Może w trakcie sesji staniecie problemem ze zrealizowaniem wybitnie kuriozalnego pomysłu waszych milusińskich, ale z pomocą przyjdzie wam idea z przygody do „Soulbounda”, którą poznaliście. Przygody, zwykle (choć nie zawsze) pisane są przez doświadczonych mistrzów gry lub dizajnerów, dlaczego więc nie skorzystać z ich pomysłów.

Najczęściej usłyszycie ludzi mówiących wam – „Czerpcie inspiracje z filmów, książek, seriali”. Ja powiem – „Jasne, to dobre źródła, ale gotowe przygody są lepsze”. Dlaczego? Sporo elementów, zwłaszcza tych około fabularnych w książkach czy filmach jest dostosowana do tych właśnie mediów, jednak po przełożeniu na RPGi kuleją, bo na przykład nie ma w nich miejsca na graczy albo są zwyczajnie liniowe. Gotowe przygody nie to nie dość, że materiały już przetworzone na modłę RPGową to jeszcze zwykle (bo czasem znajdą się takie zgniłe jaja jak „Pełzająca kontrrewolucja”) spasowano je tak, by było i miejsce na postacie i na ich wątki i na zabawę mechaniką.

„Coriolis” i jego niesamowita kampania „Mercy of the Icons”

Kolejną ciekawą rzeczą, którą obserwuję w ostatnich latach (może było to wcześniej, ale do mnie nie trafiło) są startery do RPGów, które – poza tym, że są przygodą startową – są również projektowane jako wprowadzenie do gry jako takiej. Generalnie mamy kilka szkół pisania starterów.  Od takich, które, prowadzą grupę za rączkę, pokazując krok po kroku jak grać w daną grę (Wszystkie startery od Fantasy Flight Games), takie, które dają przygodę i materiały na kolejne historie (Zestawy startowe od Cubicle 7) i takie, które dają nam kwintesencję podręcznika i przygody skonstruowane tak by to, co zagramy, było najbliższe doświadczeniom, jakie wyniesiemy z regularnych sesji (Startery do „Obcego” i „Symbaroum”). Świetnie jako pierwsze zetknięcie z systemem prezentują się też „Kłopoty z goblinami” do „Dungeons & Dragons” 5 edycji od Janka Sielickiego.

Warto też zainteresować się grami od Free League Entertainment, czyli „Tajemnicami Pętli”, Tajemncami Powodzi, „Obcym” oraz niewydanymi po polsku „Symbaroum”, „Vaesen” „Forbidden Lands” i „Coriolis”. Szwedzi dużo łatwiejszej do przełknięcia w całości przez takim prowadzących jak ja. Na ich przygody składają się opisy miejsc, bohaterów niezależnych i ich relacji oraz pomysły na kilka potencjalnych wydarzeń. Taka forma gotowców przemawia do mnie najbardziej. Daje inspiracje i paliwo dla kreatywności, ale zostawia sporo wolności w wykorzystaniu. Dla mnie ideał.

„Maski Nyarlathotepa” – gigant, którzy czeka, aż się złamię.

Bardzo kusi mnie poprowadzenie wielkiej gotowej kampanii takiej jak „Wewnętrzny wróg” do „Warhammera„, „Maski Nyarlathotepa” do Zewu Cthulhu  czy “Throne of Thorns” do “Symbaroum”, ale nie wiem, czy miałbym siłę się tego podjąć. Mimo tego, że napisano je tak by prowadziło się je jak najłatwiej, to zdaję sobie sprawę, że ogrom przygotowań, jakich musiałbym się podjąć, mógłby mnie przerosnąć. Bardzo podziwiam mistrzów gry, którzy biorą na tapet takie giganty. Czytając i recenzując „Wewnętrznego Wroga” i „Maski Nyarlatgotepa” niejednokrotnie myślałem, czy by nie spróbować, bo ogrom fantastycznego materiału zawartego w tych kampaniach kusił mnie z każdej strony. Póki co jednak nie zapowiada się bym zabrał się za, którego z tytanów. Jednakże pracuje teraz nad przygotowaniem dla siebie kampanii „Shadows in the Mist” do „Soulbounda”. Zobaczymy jak poradzę sobie ze zrobieniem „mojej historii” z większego niż „jednostrzał” kampanii.

Ostatnio na polskim rynku pojawia się coraz więcej gotowców do kupienia. Z tego, co mogę polecić, to „Przygody w Ubersreiku„ do „Warhammera”, ale są także “Wrota Ciemności” i “Twarzą w Twarz” do “Zewa Cthulhu” albo „Maszyny, nasi przyjaciele…„ do „Tajemnic Pętli”. Bardzo dużo scenariuszy jest dostępnych za darmo (na przykład na stronie Konkursu Quentin, o którym już wspominałem). Jest więc w czym grzebać i z czego czerpać. Nie bójcie się kraść (bo MG, jak każdy twórca, to złodziej) zawartych w nich pomysłów. Czerpcie, przetwarzajcie, inspirujcie się i prowadźcie. Albo bierzcie przygodę, tak ją napisano i prowadźcie swoim graczom. Jedno i drugie podejście może być źródłem niezapomnianego przeżycia dla MG.

Jeżeli nigdy nie czytaliście gotowców – spróbujcie się z nimi zapoznać. Może zainteresuje was takie prowadzenie, może, tak jak dla mnie -, będzie to tylko źródło informacji. Mam tylko nadzieję, że za jakiś czas powiecie o sobie: JESTEM FANEM CZYTANIA GOTOWYCH PRZYGÓD!

Rozpoczynanie sesji jest jej dość kluczowym elementem, zwłaszcza jeżeli chodzi o jednostrzały. Musimy dość szybko skupić na sobie uwagę graczy i doprowadzić do immersji ze światem. Nie powinniśmy raczej dopuścić do tego, by początek się rozwlókł, bo sesja od początku straci impet. Dlatego też jestem wielkim fanem techniki “in medias res” (czyli z łaciny “w środek spraw”). Nie jest ona oczywiście przynależna tylko RPGom, ale wszystkim sztukom realizującym się poprzez narracje.

Najkrócej rzecz ujmując chodzi o to, by już od pierwszej sceny wrzucić graczy w sam środek akcji. Od pierwszych sekund kazać decydować, ogarniać rzeczywistość i reagować na to co się dzieje. Moim zdaniem, otwarcie sesji w ten sposób zbawczo wpływa na tempo, w jakim gracze wchodzą w postacie i zamiast delikatnego wniknięcia wbijani są w nie młotkiem fabuły.

Sama sytuacja nie musi być oczywiście walką, może być środkiem rozmowy, skoku, pościgu czy innej silnie interaktywnej aktywności.

Można wrzucić graczy w ten sposób w sam środek naszej przygody (i wtedy wstęp załatwić w retrospekcjach). Bardzo ułatwi nam wciągnięcie graczy w intrygę fakt, że już w niej są. To niezła metoda na jednostrzałach, dzięki niej możemy pominąć nudną część “wąchania questa”, albo ominięcia go szerokim łukiem (niestety są gracze, którzy robią to nawet na jednostrzałach… Dla mnie to fatalni gracze) i bez większego trudu zaoszczędzić nawet godzinę sesji.

Można wrzucić graczy w końcówkę innego zadania. Pamiętacie Jamesa Bonda? Jego filmy zaczynają się od dynamicznej sceny pościgu i walki, czasem całkowicie nie związanej z resztą filmu (czasem związanej). To samo możecie zrobić graczom. Niech na otwarciu sesji stoją przed ostatnią salą podziemi (a w niej makguffin do reszty przygody), niech są w połowie rozmowy z imperialnym oficerem próbując wykraść imperialny transport broni, niech będą otoczeni przez tubylców/orki i niech jeden z nich właśnie wypuszcza strzałę w kierunku wodza. Bardzo szybko, wręcz natychmiast coś się dzieje. Zabawa się zaczyna.

Grafika pochodzi z podręcznika „Klingon Empire Core Rulebook”

Projektując otwarcie in medias res trzeba zwrócić uwagę na dynamizm pierwszych kilku minut. Nie powinien go zakłócić żaden większy przestój (za wyjątkiem decyzji graczy). Starajcie się dobrać elementy mechaniczne tak, by również nie przeszkadzały w jej dynamizmie. Możemy nawet pokusić się (i tu część osób będzie kręcić nosem) o wykonanie pierwszego rzutu lub dwóch przed sesją i wprowadzenie ich w dynamikę sceny (nie każdy system przyjmie takie rozwiązanie oczywiście -, na przykład gry oparte o budowanie puli tuż przed samym rzutem – ale czasem da radę; sam pewnie nie użyłbym takiego rozwiązania w innym miejscu sesji).

In medias res nie musi być, w pewnych okolicznościach, wprowadzeniem hiperdynamicznym. Wystarczy, że wstawi graczy i ich postacie w jakiś punkt sesji (zwłaszcza, jeżeli samo otwarcie wstawia ich w środek już zaczętej sesji). Dajmy na to przygoda ma dziać się w jakimś porcie. Wystarczy na przykład naszkicować opis cumowania w porcie i grubego (bo zawsze są grubi) przedstawiciela kapitanatu z dwoma znudzonymi (bo zawsze są znudzeni) żołnierzami witającego ich statek w porcie i pytającego o cel wizyty. Taka scena nie wymusi immersji, ale i tak wbije graczy prosto w przygodę, a zaraz po niej możemy zrobić szybką retrospekcję do chwili samego otrzymania zlecenia.

Spróbujcie przygotować otwarcie in medias res do kolejnej przygody (zwłaszcza jednostrzała) i zobaczcie jak zareagują wasi gracze. Zobaczcie czy takie rozwiązanie wam pasuje, a może, jak ja, zostaniecie FANAMI TECHNIKI IN MEDIAS RES.

Najbardziej lubię przygody, których fabuła kręci się wokół postaci graczy. Sesje, w które bohaterowie wplątani są mocniej czy to za pomocą ich historii, czy wykutych relacji, zazwyczaj działają, w mojej opinii, lepiej niż te, w których ich motywacje są czysto zewnętrzne. Nawet klasyczne polowanie na smoka jest o wiele ciekawsze, gdy opróczpokonania gnębiciela okolicy, szukamy też ingrediencji ze smoczego zewłoka będących częścią lekarstwa na bezpłodność, które próbuje stworzyć jedna z postaci.

Po prostu gracze wolą słuchać o sobie niż o problemach wymyślonych ludzików.

Dlatego tak ważnym elementem udanej kampanii jest porządne przeprowadzenie sesji zero. To ta chwila, gdy relacje między bohaterami a światem wykuwają się najmocniej, a postacie stają się czymś więcej niż tylko kawałkiem papieru z garścią cyferek.

Każda postać ma za sobą jakąś historię, a wynikające z niej zależności, wątki i motywacje mogą uczynić naszą kampanię ciekawszą. Nieważne czy jest to hibernatus wyciągnięty z lodu po 200 latach snu, ciekawy świata niziołczy wieśniak czy przemytnik – bywalec kantyn. Każda z historii może ubarwić nasz świat, a graczom dać wiele frajdy.

Wielu graczy przychodzi z jakimś pomysłem na postać i z jej historią (tylko, na bogów – nie 30 stron fontem o rozmiarze 9!). Może być to zarówno błogosławieństwem (jeżeli MG planuje oprzeć kampanię na backstory postaci, a gracz umie elastycznie dopasować się do reszty grupy, albo przekleństwo (jak mamy gotową kampanię, a gracz chce koniecznie być leśnym zwiadowcą w historii zakładającej dłuższe przebywanie w mieście).

Grafika pochodzi z gry „Nibiru” wydawanej w Polsce przez Triglav Studio.

Czasem jednak przychodzi do nas gracz bez pomysłu na to kim grać. Najłatwiej wtedy zaproponować kogoś mocno powiązanego z kampanią. Wielu graczy z radością przystaje na takie postacie, a my mamy już postać głęboko osadzoną w fabule.

Możemy też stworzyć bohatera za pomocą generatora historii postaci i dopiero wtedy umieścić go w fabule. Takie generatory, swoją drogą, można znaleźć w wielu systemach, choć w różnej formie (2d20, “Wiedźmin”, “D&D 5.0”, najlepiej z dodatkiem “Xanathar’s Guide To Everything”). Wystarczy kilka rzutów i nieco łączenia wygenerowanych pomysłów i w kilka minut mamy postać, którą możemy łatwo inkorporować w fabułę. Robiliśmy tak niedawno postać do “Witchera” jednemu z moich graczy, który notorycznie marudzi na robienie historii. Tu dostał kilka wygenerowanych wytycznych i na ich podstawie spójnie złożył backstory swojego wiedźmina ze szkoły niedźwiedzia. Dawno nie widziałem go tak szczęśliwego przy tworzeniu postaci, więc chyba działa. A ja dostałem kilka porządnych konkretów, które mogę wpleść w dalsze opowieści.

Własna, narzucona czy generowana – nieważne – ważne, żeby była pełna zahaczek, które wpleciemy potem w kampanię.

A robimy to na jeden z trzech sposobów:

• najpierw postacie, potem kampania – w tej opcji tworzymy postacie, a potem dopisujemy do nich kampanię. Oczywiście, najlepiej wtedy zorganizować pełną sesję zero – tworzyć postacie razem z graczami tak, by uformować z nich drużynę, stworzyć pomiędzy nimi relacje i wyłuskać wątki, wokół których stworzymy następnie opowieść. W tej opcji nie musimy nawet za dużo myśleć nad kampanią, wątki od graczy dają nam wszystko. Sesja zero staje się tu praktycznie “wypalaniem” świata pod kampanię,
• najpierw kampania, potem postacie – tutaj mamy gotowca (kampanię typu “gotowiec”) i wpasowujemy w nią postacie, albo oplatamy wątki wymyślone przez postacie wokół gotowych fabuł. Dość często “gotowce” mają sporo miejsca poświęconego pomysłom na włączenie postaci do kampanii. Czasem, jak w wypadku recenzowanego w zeszłym roku “Fall of London”, mamy gotowe postacie wpasowane w kampanię. Ta opcja jest najtrudniejsza w realizacji, jeżeli chcemy poprowadzić wątki postaciowe, bo albo musimy nagiąć graczy do przyjęcia konkretnych założeń postaci, albo nagiąć kampanię, żeby pasowała do postaci graczy,
• najpierw pomysł, potem postacie, a na końcu kampania – ta opcja to swego rodzaju mieszanka wcześniejszych stylów. Zaczyna się od pomysłu na kampanię (“Hej, opowiedzmy sobie kampanię polityczną o zwaśnionych rodach”) i przechodzi do tworzenia postaci i świata. W trakcie burzy mózgów gracze rozwijają pomysły MG i je przebudowują, tworząc ostateczną wersję kampanii. Takie splatanie kampanii i postaci jest zdecydowanie moim ulubionym, bo daje graczom dużo swobody w kreacji backstory wokół mojego inicjalnego pomysłu i jedno nierozerwalnie spaja się z drugim. Kampania pisze się sama, świat zostaje “wypalony” wspólnie, a postacie graczy i ich historie dostają tonę czasu antenowego.

Grafika pochodzi z gry „Miasto Mgły” wydawanej w Polsce przez Black Monk Games

Każdy z tych trzech typów łączenia tworzenia postaci z tworzeniem jej historii daje nam jedno – kampanię o postaciach, a wątki wypływające z historii postaci i NPCe, których nasze postacie wcześniej spotkały (ale tak ze trzech, a nie pięćdziesięciu…) dają nam świetny materiał do opowiedzenia wielobarwnej historii. A gracze jarają się jak czarodziejki na stosach.

Warto pamiętać, że graczy kręci nie tylko ogromny wpływ ich wątku na kampanię (jak uczynienie odzyskania rodowych ziem przez z jedną postaci osią fabuły), ale również wykorzystanie drobnych nawiązań (jak podanie do stołu miski mandarynek przez wroga postaci, której przyjaciela powieszono na drzewie mandarynkowca) potrafi bardzo ucieszyć gracza.

Często mówię graczom: im więcej mi dacie (w rozsądnych ilościach), tym więcej wam mogę oddać, albo im więcej razem “wypalimy” kampanii, tym bardziej będzie ona o was.

Taka polityka zapewnia mi bardzo wiele mięska kampanijnego, z którego mogę stworzyć opowieści o postaciach, z wątkami postaciowymi w roli głównej, a graczy, którzy u mnie grają, cieszy to niepomiernie. Dlatego JESTEM FANEM OPOWIADANIA O POSTACIACH.