„Brindlewood Bay” (znane również jako „ta gra o babciach”) to bezdyskusyjnie jeden z najgłośniejszych tytułów tego roku. Pochwalne głosy na temat tej gry płynęły do nas jeszcze przed jej wydaniem w Polsce, później błyskawicznie wyprzedawała się na konwentach, a pochwały nie gasły. Aż wreszcie podczas tegorocznych Ennies Award „Brindlewood Bay” dostało złoto w kategorii „Best Electronic Book”. Nie moglibyśmy tutaj, na Alchemii, pozostawić takiego tytułu bez komentarza. Przed Wami recenzja gry „Brindlewood Bay” powstała we współpracy z jej polskim wydawcą – Black Monk Games.

„Brindlewood Bay”, jak przyznaje we wstępie jej autor, Jason Cordova, jest bezpośrednio inspirowane serialem „Napisała Morderstwo”, opowiadającym o autorce powieści, która rozwiązuje zbrodnie niepokojąco podobne do opisywanych przez nią w fikcji. Pierwsza edycja gry ukazała się w 2020 roku, a więc podczas pandemii. Nie wspominam o tym bez powodu – na lata 2020 i 2021 przypada nagły wzrost popularności gatunku “cozy mystery”, do którego zalicza się zarówno „Napisała Morderstwo”, jak i – co już na pewno wywnioskowaliście gra fabularna „Brindlewood Bay”.
Co cechuje ten podtyp kryminału? Historia “cozy mystery” musi spełniać trzy warunki: seks i przemoc dzieją się poza kadrem, osoba prowadząca śledztwo jest amatorem, a całość rozgrywa się w niewielkiej, zamkniętej społeczności. Po tym wstępie na pewno pomyśleliście o przygodach panny Marple, które ten gatunek w ogóle zaczęły w 1927 roku. Ze współczesnych przedstawicieli gatunku można wymienić wydaną w 2022 roku książkę „W ciemnym, mrocznym lesie”.
Zgodnie z wyżej opisanymi założeniami, w „Brindlewood Bay” graczki (tutaj: Znawczynie) wcielają się w starsze panie należące do klubu książki, które przy okazji są detektywkami rozwiązującymi kryminalne zagadki swojego miasteczka.
Dużo słyszałam o tej grze, zanim wzięłam ją do rąk. I wiecie co mnie zaskoczyło? Nie wiem, przeoczyłam tę informację albo nikt mi nie powiedział, że ta gra jest w gruncie rzeczy kampanią z bardzo konkretnymi założeniami. Pod tym względem przypomina trochę „Kompanię Ostrzy”, ale jest to jedyne podobieństwo między nimi. Jestem fanką gier „specjalistycznych”, to znaczy takich, które służą do zagrania bardzo konkretnej historii. Mają one u mnie z automatu dziesięć punktów więcej niż gry twierdzące, że można w nich zagrać wszystko. Wracając jednak do meritum, nie wiem, co ja sobie myślałam, kiedy zobaczyłam okładkę po raz pierwszy. Że te macki są tam tak dla krotochwili? „Brindlewood Bay” jest grą o tym, że w miasteczku jest kult, który przywołuje potwora. I jest to bardzo ważne dla mechaniki, nie da się zagrać kampanii bez tego wątku. Jak najbardziej można grać jednostrzały, ignorując wątki nadprzyrodzone, natomiast trzeba mieć świadomość, że to rezygnacja z 40% gry (obliczone na podstawie objętości podręcznika (bez scenariuszy) poświęconej Mrocznemu Spiskowi). Gdzie rozdziały od „Mroczny spisek” do „Dzieci Persefony” to według mnie najlepsza część podręcznika.

Pogadajmy zatem chwilę o samym podręczniku. Ma 21,5×15,2cm i liczy sobie 164 numerowane strony oraz jedną wstążkę. Format jest idealnie taki, żeby włożyć do plecaka bez ryzykowania pogniecenia rogów, przed czym dodatkowo chroni twarda okładka o przyjemnej, matowej w dotyku fakturze. Podręcznik jest wydany przepięknie, na wklejce ma wzór jak ze staromodnej tapety, a na każdej stronie są zdobione marginesy. Wewnątrz znajdziemy dużo ilustracji w stylu, który mi kojarzy się z książkami dla dzieci. Dołączona do podręcznika mapa Brindlewood Bay jest tak urocza, że aż przykro się robi na myśl o wszystkich okropnych zbrodniach, które się tak rozgrywają. Ponadto przy zakupie fizycznego podręcznika otrzymamy także pdf z kartami postaci i pomocami mistrza gry (tutaj: Opiekuna).
Cały podręcznik napisany jest prostym i dosadnym stylem starającym się przekazać jak najwięcej w jak najmniejszej ilości słów. Dzięki temu otrzymujemy przejrzystą i pozbawioną dwuznaczności instrukcję gry, jednak przy tym oszczędnym stylu dygresje i dopiski bardzo rzucają się w oczy. W podręczniku parokrotnie pojawiają się fragmenty, które każą mi podejrzewać, że pierwsza wersja tej gry powstała na potrzebę kampanii, którą Cordova kiedyś prowadził, a później zrobił z niej pełny system. Mam tutaj na myśl wtrącenia na przykład na temat interpretacji zasad brzmiące trochę jak „graczka zapytała mnie, czy może tak zrobić i ja się zgodziłem”. Samej ich treści nie będę nic zarzucać, są to zazwyczaj ciekawe uwagi albo odpowiedzi ubiegające pytania, które miałam sobie zadać. Są po prostu wyjątkowo toporne, niezgrabnie wplecione w treść.
Ze wspomnianych 164 stron dla graczek przeznaczone są 32. Po krótkim wstępie o konwencji i założeniach systemu znajduje się opis mechaniki. „Brindlewood Bay” bazuje na „Apokalipsie”, ale w sposób o tyle nietypowy, że trzy z sześciu ruchów nie mają przypisanej umiejętności, na którą się rzuca, w przypadku dwóch nie rzuca się w ogóle, a szósty ruch wykonywany jest bardzo rzadko (albo w ogóle nie jest, jeśli postanowicie zrezygnować z wątków nadnaturalnych).
Wykonując ryzykowne działania – w zależności od położenia bohaterek i okoliczności przyrody – graczki będą wykonywać Ruch Dzienny albo Ruch Nocny, które od siebie różnią się rezultatami na poszczególnych wynikach, trochę jak pozycje w „Ostrzach w Mroku”. I podobnie jak w „Ostrzach”, to jaka umiejętność zostanie użyta do rzutu, zależy od deklaracji graczki. Takie same zasady doboru modyfikatora dotyczą Ruchu Wścibskiego służącego do zdobywania wskazówek. Ruch Przytulny jest sposobem na pozbywanie się negatywnych stanów nałożonych na bohaterkę i wymaga, by fabularnie oddała się swojemu Przytulnemu Zajęciu, na przykład pleceniu makram. Wspomnianym rzadko albo wcale nie używanym ruchem jest z kolei Ruch Okultystyczny. Szósty z ruchów podstawowych to Ruch Tajemnic Złotej Korony, który odbywa się bez rzutu i pozwala bohaterkom dopasować wydarzenia z ich ulubionej serii książek do obecnej sytuacji, pozyskując w ten sposób wskazówkę w obecnie prowadzonym śledztwie. Skoro już wspomniałam o śledztwie, nie mogę nie opowiedzieć o Snuciu Teorii, czyli tej części mechaniki, którą można kochać albo nienawidzić.
Bardzo podoba mi się klimat oraz świat „Brindlewood Bay”, naprawdę chciałabym w to zagrać. Ale nigdy nie chciałabym tego prowadzić. Dlaczego? Żeby to wyjaśnić, muszę opowiedzieć anegdotę o Hawksie i Chandlerze. Raymond Chandler był pisarzem kryminałów, natomiast Howard Hawks scenarzystą piszącym scenariusze na podstawie tychże kryminałów. Kontrakty na zagranie w „Wielkim Śnie” mieli już podpisane Humphrey Boggart i Lauren Bacall, kiedy okazało się, że scenarzyści nie mogą skończyć pracy, ponieważ z treści książki nie wynika, kto zabił szofera. Dlatego Hawks zadzwonił z tym pytaniem do Chandlera. Na co Chandler odpowiedział „Nie wiem, do cholery”.

Na miejscu Hawksa zabiłabym Chandlera. Wymyślając morderstwo, zawsze zaczynam od odpowiedzi na pytanie „kto zabił?”. Czego nie wolno robić, jeśli chce się pisać scenariusze do „Brindlewood Bay”, a ja tak nie mogę.
Tajemnice rozgrywane w „Brindlewood Bay” nie mają z góry założonego rozwiązania zagadki kryminalnej. Przypominają bardziej „Cluedo”, gdzie każdy z gości jest równie podejrzany, a dom roi się od potencjalnych narzędzi zbrodni. Podobnie jak w tej planszówce, w „Brindlewood Bay” to graczki snują podejrzenia na temat tożsamości sprawcy, jednak o słuszności ich teorii nie rozstrzyga koperta z odpowiedziami, a rzut. Tak jest, dobrze słyszycie, wykonuje się rzut, który niejako odpowiada na pytanie „czy zabił lokaj” i może się okazać, że to totalnie był lokaj, ale też, że to w ogóle nie był lokaj. Takie mechaniczne rozwiązanie daje graczom pewność, że nigdy nie podążają za fałszywym tropem, skoro każda teoria może okazać się prawdziwa.
Historia rozgrywana w „Brindlewood Bay” jest z założenia zamkniętą całością, jednym sezonem serialu. W czasie gdy bohaterki rozwiązują zbrodnie, Akuszerki Odurzającej Otchłani próbują przyzwać Dziecko Persefony i choć to może brzmieć komicznie, rozdział o Mrocznym Spisku jest wybitny. Przedstawione tam wizje przywoływanych potworów są jak połączenie Lovecrafta z obrazami Boscha i filmem „The Lobster”. Oprócz samych Dzieci Persefony kult będzie przyzywał także sługi, nie tak potężne, ale równie przerażające i obrzydliwe potwory, z którymi zetkną się bohaterki. Wątek nadnaturalny w tym systemie nawiązuje do mitologii greckiej i bardzo dosadnie przypomina czytelnikowi, jak dużo jest w tych mitach brutalnych śmierci i okaleczeń.
Zestawienie tych okropności ze spokojnym życiem emerytek to jeden z najlepszych pomysłów w „Brindlewood Bay”. Podoba mi się, że w podręcznik wpisane jest właśnie takie założenie, że może się zdarzyć, że bohaterki spotkają broczący krwią szkielet byka mówiący, że jedna z nich jest jego matką, ale następnego dnia te same bohaterki wrócą do pieczenia ciast i wyszywania makatek. Będzie się to działo jednakże dopiero przy rozgrywaniu kampanii, więc chyba już rozumiecie dlaczego uważam, że dużo się traci na wycięciu wątków nadnaturalnych.
Komu poleciłabym „Brindlewood Bay”? Na pewno każdemu, kto chciałby zagrać Cthulhu nie grając w „Zew Cthulhu”. Każdemu, kto lubi prowadzić improwizowane sesje. Każdemu, kto pograłby sesje o śledztwie, ale nie jest dobry w ogarnianie zagadek i nie lubi się zmóżdżać. Każdemu, kto ma dosyć ratowania świata i pograłby coś na mniejszą skalę, ale bez poczucia, że wykorzystuje ułamek systemu. Każdej ekipie, która chce wyjść poza swoją strefę komfortu i zagrać kimś innym niż zuchwali poszukiwacze przygód.

Dziękuje wydawnictwu Black Monk Games za udostępnienie podręcznika do recenzji.

Warto przeczytać

Nie będę mieć pretensji do wszystkich, którzy zdążyli uwierzyć, że ta recenzja nigdy się nie ukaże. O „Przewodniku graczy” do „Miasta Mgły” napisałam naprawdę dawno temu, można było od tamtego czasu stracić nadzieję. Nie mogłabym jednak pozostawić sprawy niedokończonej; jest to nie tyle kwestia honoru, co świadomość, że inaczej wyrzuty sumienia nie dadzą mi spać, dopóki nie skończę projektu albo nie usunę wszelkich śladów jego istnienia. Jak mogliście sprawdzić zdanie temu, tekst o pierwszej części podręcznika głównego do „Miasta Mgły” dalej wisi na Alchemii. A przed wami recenzja drugiej, „Przybornika Mistrzyni Ceremonii”, który dostałam od wydawnictwa Black Monk Games.
„Przybornik Mistrzyni Ceremonii” to pod względem fizycznym niemalże bliźniak (zakładając sporą niepewność pomiarową) „Przewodnika graczy”. Został wydany w takim samym formacie, okładka mierzy 21,8cm x 30,3cm, a grzbiet jest szeroki na 2cm. Liczy 258 stron, czyli o 54 mniej niż tom pierwszy. Przy czym 10 stron „Przybornika Mistrzyni Ceremonii” zajmują plansze lokalizacji, podobne do tych, które znajdziemy w starterze. Drugi tom waży 1,149kg, więc jeśli zamierzacie nosić po jednym podręczniku w ręce, musicie dołożyć do „Przybornika MC” małe jabłko, żeby wyrównać obciążenie.
Podobnie jak w „Przewodniku graczy”, podręcznik utrzymany jest w komiksowej szacie graficznej. Duże grafiki i panele komiksowe nie powtarzają się między tomami, natomiast takie ozdobniki jak odcisk kubka kawy czy karaluch możemy znaleźć parokrotnie w ramach jednego tomu. Graficy starali się uniknąć długich bloków tekstu, jednak są strony w rozdziałach o teorii gry, gdzie niewiele mogli zdziałać. Wracają także fioletowe strony z białym tekstem, na szczęście tym razem nie są tymi, które
najprawdopodobniej chcielibyście skserować (w „Przewodniku graczy” księgi motywów Mythos są tak zrobione).

„Przybornik Mistrzyni Ceremonii” składa się z trzech rozdziałów poprzedzonych krótkim wprowadzeniem na temat roli Mistrzyni Ceremonii, materiałów dodatkowych, arkuszy MC, scenariusza przykładowej sprawy, planszy lokacji oraz skrótu zasad. Zachowana została zasada przypisania rodzaju męskiego do gracza, a żeńskiego do Mistrzyni Ceremonii, zatem podręcznik zwraca się do osoby prowadzącej grę za pomocą feminatywów i żeńskich końcówek. Wprowadzenie wyda się bardzo znajome wszystkim, którzy czytali podręczniki do systemów na PBtA. Te kilka stron opisuje rolę Mistrzyni Ceremonii we wszystkich warstwach sesji: od przygotowań, przez spotkanie przy stole, po narrację rozgrywanej sprawy. Od piętnastej strony podręcznika robi się naprawdę ciekawie.
„Miasto Mgły” nie ma domyślnego settingu, jeśli sięgniecie pamięcią do „Przewodnika graczy”, możecie sobie przypomnieć, że sporo miejsca poświęcono tam na opisanie możliwych konwencji i stylistyk miasta. „Przybornik Mistrzyni Ceremonii” wprowadza to, czego w pierwszym podręczniku bardzo brakowało: przykłady i propozycje. Z rozdziału „Co mówią na mieście” wreszcie dowiemy się więcej na temat działania samej Mgły i dostaniemy odpowiedź na pytanie, co powstrzymuje Awatarów przed śmiałym sięganiem po więcej i więcej. Znajdziemy też tutaj opis najważniejszych dzielnic w Mieście, ich charakteru, ciekawych lub/i niebezpiecznych miejsc, mieszkańców, którzy kształtują Miasto. Wreszcie możemy się przyjrzeć temu, jak autor podręcznika tworzy Rifterów, co jest miłą odmianą po lichych trzech przykładach z „Przewodnika graczy”. Ten rozdział na początku może wydać się trochę nudny i przeładowany informacjami. Tak naprawdę zaczyna się go doceniać, dopiero gdy przeczyta się resztę podręcznika i wróci do tego miejsca.

W trzecim rozdziale, „Za kulisami” przeczytamy o ruchach Mistrzyni Ceremonii oraz tworzeniu spraw. Część o mechanice jako jedyna ma długie bloki tekstu i czasem brnie się przez nią jak przez materiał wykładowy. Na szczęście inaczej niż na studiach, nie wszystko trzeba umieć na następny dzień. To znaczy, tak było na moich studiach, gdzie istniało blisko stuprocentowe prawdopodobieństwo, że profesorowie zapytają właśnie o to, co wydawało się najmniej istotną pierdołą. Całe szczęście nikt nie egzaminuje z rpgów. „Przybornik Mistrzyni Ceremonii” nie powtarza treści z „Przewodnika graczy”, dlatego dobrze mieć go w pobliżu podczas lektury. W tym tomie podręcznika głównego nie pojawia się żaden nowy element mechaniki, którego trzeba się nauczyć (o czym zaraz powiem więcej), natomiast czasem przestawienie się z perspektywy gracza na perspektywę MC to wysiłek podobny do kolorowania rysunku, widząc wyłącznie jego odbicie w lustrze. Jedną z cech, za które tak kocham „Miasto Mgły” to kompletność tego systemu. W żadnym z dodatków, uwzględniając również te po angielsku, nie pojawia się mechanika, której nie znaleźlibyśmy w podręczniku głównym. Mając w rękach oba tomy podręcznika głównego, można zrobić wszystko, co oferuje ten system, nie ma żadnego ślepego zaułka zakończonego napisem „poczekaj na DLC”. Uprzedzając pytanie o to, czy w takim razie dodatki mają jakikolwiek sens, większość z nich to opisy dzielnic, ich mieszkańców i propozycje śledztw, część to gotowe scenariusze, a „Shadows & Showdowns” zawiera dodatkowe motywy Mythos i Logos oraz długą kampanię.
Systemy na silniku „Świata Apokalipsy” przyzwyczaiły mistrzynie i mistrzów gry do tego, aby za wiele na temat przebiegu sesji nie zakładać. Prowadzenie „Miasta Mgły” będzie wymagało nadpisania sobie tej zasady: o ile nie należy wiele zakładać na temat tego, co wydarzy się, kiedy bohaterowie wkroczą na scenę, to trzeba dokładnie wiedzieć, co wydarzyło się wcześniej. Druga część rozdziału „Za kulisami” to ponad 30 stron na temat tworzenia i prowadzenia spraw. Do tego zawiera trochę przerażające rysunki, bardziej szalone niż mapy szalonego człowieka (te przypięte do tablicy korkowej, połączone czerwoną nitką wycinki i zdjęcia). Chociaż za pierwszym razem wywołał u mnie reakcję „Przecież umiem napisać sesję, na co mi to?”, dziś jest moja ulubioną częścią podręcznika do „Miasta Mgły”. „Przybornik Mistrzyni Ceremonii” nie kwestionuje czyjejkolwiek kompetencji w pisaniu scenariuszy, właściwie w ogóle nie porusza tematu tego, czy osoba prowadząca grę ma doświadczenie w tej roli. Nie rości też sobie prawa do wyjawiania komukolwiek prawd objawionych, nie sugeruje, że zawarte w nim wskazówki sprawdzą się w innych systemach. Robi za to to, co kocham najbardziej: pokazuje, jak grać w grę, do której jest podręcznikiem. Niejednokrotnie po lekturze podręczników do systemów opartych na PBtA i pokrewnych mechanikach zostawałam z poczuciem, że autorzy dali mi puzzle, ale zapomnieli pokazać, co ma z nich wyjść. W odróżnieniu od nich, „Miasto Mgły” jest pełne didaskaliów. Podejrzewam, że sposób myślenia o sesji przedstawiony w tym podręczniku dużej grupie osób nie przypadnie do gustu. Sama nie należę do tych osób, kiedy czytałam podręcznik, czułam się, jakby był napisany specjalnie dla mnie przez kogoś, kto myśli o grach w podobny sposób. To bardzo indywidualna kwestia. I choć można nie zgodzić się z zawartymi tam stwierdzeniami albo pewne przygotowania uznać za niepotrzebne, nie da się odmówić temu rozdziałowi spójności i logiki.

Spotkałam się kiedyś z opinią, że gracze nie powinni ruszać podręczników, które nie są do nich adresowane, żeby nie popsuć sobie rozgrywki. Wywróciłam wtedy (teraz zresztą też) oczami tak mocno, że na pewno było to słychać. Rozdział o pisaniu spraw oraz o mechanice nie zawiera żadnej informacji, która mogłaby zepsuć komuś niespodziankę. Co więcej, gdyby wszyscy w drużynie znali poszerzony opis mechaniki, prawdopodobnie wynikłyby z tego same dobre rzeczy, na przykład fakt, że gracze mogliby sobie nawzajem robić podbudowę pod dramatyczne sceny. Gdyby na siłę doszukiwać się źródła potencjalnych spoilerów, to pewnie w rozdziale „To moje miasto” zawierającym sylwetki Awatarów oraz podległych im zagrożeń poprzedzone wstępem o mechanice i tworzeniu własnych zagrożeń. Jeśli ktoś faktycznie chciałby zepsuć rozgrywkę obie i innym, mógłby nauczyć się na pamięć wszystkich Zagrożeń, liczyć, że Mistrzyni Ceremonii użyje któregoś z nich, a gdy tylko usłyszy odpowiadający mu opis, głośno wykrzyczeć wszystkie jego ruchy. Wydaje mi się, że są prostsze sposoby na zepsucie sesji, ale ludzie mają różne hobby, nie mnie oceniać.
Jak mówiłam, „Miasto Mgły” nie ma domyślnego settingu, ale jednak w opisie dzielnic pojawiają się kolorowe neony, a Awatarowie wpisani są w bardzo współczesne realia. Pamiętam, że kiedy pisałam pierwszy scenariusz do tego systemu, uruchomił mi się syndrom Zosi-Samosi i postanowiłam wszystko napisać od zera. Nie popełniajcie mojego błędu. Owszem, tamta sesja się udała, nikt nie ucierpiał, gracze dobrze się bawili, ja zresztą też. Tyle, że to było wywarzanie otwartych drzwi. Wnioski, które miałam po poprowadzeniu tamtej przygody, wyciągnęłabym również z uważnej lektury profilów Awatarów. Zresztą przydaje się ona także, gdy jest się graczem w trakcie zmagań z tworzeniem pierwszej postaci. Naprawdę warto korzystać z gotowych materiałów, jakie oferuje „Miasto Mgły”.
Awatarowie w tym systemie są nie tyle przeciwnikami bohaterów graczy, co siłami poruszającymi światem, w którym żyją Rifterzy. Podręcznik mocno zaznacza, że w „Mieście Mgły” nie chodzi o to, by złapać za rękę Hadesa, próbującego powiększyć swoje wpływy wśród żywych i umarłych, zwłaszcza wśród umarłych. Bohaterowie będą zmagać się z mikrą częścią podległych mu ludzi i Mythoi, najprawdopodobniej wydarzenia, które wstrząsną życiem bohaterów, będą z perspektywy Awatara zaledwie poruszeniem powietrza powstałym po machnięciu dłonią.
Fakt, że w podręczniku znajdziemy aż czterech awatarów, zdejmuje z Mistrzyni Ceremonii część z i tak olbrzymich przygotowań, jakie czekają ją przed kampanią.
Tym, co najmniej przypadło mi do gustu w całym podręczniku, jest zestaw map. Są one w rzeczywistości czymś pomiędzy nastrojowymi grafikami a mapami taktycznymi. Domyślam się, że pewnie powstały z myślą o amerykańskich graczach, którzy mogliby się poczuć nieswojo po dużej dawce wykresów gór lodowych albo zasadach walki, które zakładają, że starcia nie będą długie. Może faktycznie widok map z polami koi ich zszargane nerwy. Wiem, że są ludzie, którzy lubią mieć przed sobą rozmieszczenie przeciwników, natomiast mapy wewnątrz podręcznika nawet to tego średnio się nadają ze względu na klejony grzbiet. Nie, żeby jakikolwiek inny grzbiet rozwiązał tę sprawę, to po prostu problem umieszczenia map w książce.
W „Przyborniku Mistrzyni Ceremonii” znajdziemy także skróty z ruchami MC, które dobrze jest mieć ze sobą na sesji nawet w formie talizmanu (jak ściągę w skarpetce). Oraz przykładowy scenariusz „Zakład ze Śmiercią”. W odróżnieniu od przygody ze startera, która była prosta w konstrukcji, ale dynamiczna, gdy już wprawiło się ją w ruch, tutaj intryga jest skomplikowana i trzeba pilnować, by gracze nie wyciągnęli wniosków odwrotnych od prawidłowych. Zdecydowanie też nie jest to przygoda, od której bohaterowie graczy mogą zacząć rozwiązywać serię zbrodni. W tej roli zdecydowanie lepiej sprawdzą się „Rekiny Biznesu”.

„Miasto Mgły” to jeden z moich najulubieńszych systemów, więc nie ma szans, żebym obiektywnie powiedziała wam, czy to dobry podręcznik. Uważam, że bardzo dobry. Świetnie uczy pisać scenariusze, przypomina, że czasem można powiedzieć „prowadzę tę kampanię i nie chcę, żeby…”, a czasem jest jak głos kumpla, takiego niezbyt bliskiego, który – tak się złożyło – myśli o rpgach podobnie do mnie i przez te pół godziny rozmowy jest mi najmilszy na świecie. W całym tym zachwycie dostrzegam jednak, że to nie jest system dla każdego, zatem zadajmy sobie pytanie „Czy <<Miasto Mgły>> to system, który warto poprowadzić?”

Nie, jeśli:

• Chcielibyście przed sesją robić jak najmniej przygotowań.
• Najciekawszym elementem rozgrywki są dla was walki i ich taktyczny aspekt.
• Źle znosicie sytuacje, gdy przygotowany materiał trzeba wyrzucić do kosza, a w najlepszym wypadku schować na dnie szuflady.
• Wolicie sami kontrolować fabułę, a nie uzależniać ją od rzutów kośćmi.
• Szukacie lekkiej gry, świata z jednoznacznie dobrymi albo złymi bohaterami.
• Macie drużynę, która bez zapowiedzi porzuci kampanię po dwóch sesjach. Jeśli znacie ludzi, którzy tak robią, to w ogóle z nimi nie grajcie

Dziękuje wydawnictwu Black Monk Games za udostępnienie podręcznika do recenzji.

Warto przeczytać

Jak już pisałam we wprowadzeniu do „Popsutego Kompasu”, sesje w tym systemie utrzymane są w konwencji klasycznego kina przygodowego spod znaku bicza i fedory. Jest to stylistyka, którą bez wątpienia każdy z was potrafi rozpoznać, gdy ją zobaczy. Łatwo wymienić charakterystyczne dla niej tropy czy utarte schematy. Natomiast czy równie łatwo ułożyć według tych prawideł własną historię tak, żeby nie wyglądała niczym ilustracja słów „mamy Indianę Jonesa w domu”? Żeby ułatwić mistrzom gry to zadanie, a graczom pomóc wczuć się w klimat „Popsutego Kompasu”, stworzyłam listę inspiracji, którą znajdziecie poniżej. Na wstępie zastrzegę, że nie będę pisać o doskonałej trylogii o Indianie Jonesie (ani czwartym filmie, którego na szczęście nigdy nie nakręcono) ani o „Tomb Raiderze” w żadnej z jego odsłon, ani też o „Uncharted”. Są to oczywiste źródła inspiracji dla całego systemu, tymczasem ja wolę poświęcić miejsce mniej popularnym dziełom kultury. Tym bardziej, że mam poczucie, że gracze bez trudu zauważą silne inspiracje tymi trzema tytułami. O ile jeszcze jedna scena na całą sesję zaczerpnięta z gry czy filmu to ukłon w stronę klasyki gatunku, tak użycie całej intrygi albo szeregu wyzwań mogą graczy w najlepszym wypadku nużyć, a w najgorszym – będą oni od razu znać rozwiązanie.

Kategoria pierwsza: popołudnie z Netflixem.

Gdybym miała wybrać jeden film na Netflixie, który pomoże mi wejść w klimat gry „Popsuty Kompas”, wybrałabym „Jumanji: Przygoda w Dżungli”. Tak, to jest ten, w którym gra Dwayne Johnson. O ile początek historii ma niewiele wspólnego z poszukiwaniem przygód, tak już główna akcja, rozgrywająca się w tytułowej dżungli, jak najbardziej wpisuje się w ramy konwencji. Patrząc na ten film z rpgowego punktu widzenia, jest to prosta przygoda z małą ilością wątków osobistych, co nie przeszkadza w wyraźnym zarysowaniu relacji między postaciami. Co więcej, jest to klasyczna historia o odważnych poszukiwaczach przygód (nawet jest tam postać archeologa!), ale pozbawiona wątków kolonialnych.
Innym filmem, w którym nie ma problematycznej kwestii odnajdywania skarbu po to, żeby umieścić go w brytyjskim muzeum, jest „Ohana: najcenniejszy skarb”. Tym razem trafiamy na Hawaje, dokąd z Nowego Jorku przeprowadza się rodzina głównej bohaterki. Pili, miłośniczka geocachingu, po usłyszeniu historii o skarbie piratów ukrytym na wyspie, natychmiast postanawia go odnaleźć. Fakt, że jest to kino familijne, a główni bohaterowie są nastolatkami, pozwala filmowi ominąć wątki związane z pracą czy inne dorosłe rzeczy i rzucić się w wir akcji. Trafiłam na „Ohanę” przypadkiem i przyznam, że byłam zaskoczona tym, jak mrocznie robi się po połowie filmu.
Uważam, że najlepsze przygody dla awanturniczych archeologów dzieją się w dziczy, ale dopuszczam zamianę lokacji na miasto w dwóch wypadkach: gdy chodzi o aukcję albo sztukę. Ostatecznie, gdy chodzi o taką historię jak w „Goldfingerze”. Wracając do meritum, każda poszukiwaczka przygód musi mieć przynajmniej jedną okazję do założenia sukni z rozcięciem do uda i sączenia szampana, podziwiając dzieła sztuki. Mogłoby być to na przykład na otwarciu wystawy w Luwrze. Od Luwru rozpoczyna się akcja „Kodu Leonarda daVinci”. Przyznam, że ten film nie leży nigdzie blisko czołówki moich ulubionych, ale muszę mu oddać sprawiedliwość: jest widowiskową intrygą, idealną do „Popsutego Kompasu”.

Kategoria druga: własne podwórko.

We wczesnej podstawówce byłam pewna, że bycie harcerką to najlepsze, co może człowieka spotkać. Do teraz jest mi przykro, że nie przyjęli mnie do zuchów. Mit harcerza jako osoby, którą spotykają wszystkie najciekawsze przygody, a przyjaciół na śmierć i życie dostaje w pakiecie z lilijką, wytworzyły u mnie książki peerelowskich autorów, w szczególności Zbigniewa Nienackiego. Może pamiętacie pana Tomasza, pracownika Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki na stanowisku osoby do „specjalnych poruczeń”? Pan Samochodzik to taki nasz polski Indiana Jones, z nakazu państwa zajmujący się poszukiwaniem zabytków i rozwiązywaniem spraw związanych z kradzieżą czy fałszerstwem dzieł sztuki. W „Wyspie Złoczyńców” oraz „Skarbie Templariuszy”, który szczególnie polecam, towarzyszą mu harcerze. Mając siedem lat, niczego nie pragnęłam tak bardzo, jak razem z nimi szukać tych wszystkich skarbów. Ewentualnie mogłabym to robić z ekipą z „Klubu Włóczykijów”, którzy szukają pamiątek po powstańcach z 1863. Stare polskie książki dla młodzieży sprawdzą się jako inspiracja do gry „Popsuty Kompas” o tyle, że zawierają ciekawe zagadki, bo skarby w nich są naprawdę dobrze ukryte, a nie czekają za polem pułapek. Zamierzam sama poprowadzić przygodę osadzoną właśnie w Polsce, a dotyczącą poszukiwań skarbów z listy Grundanna.

Kategoria trzecia: u źródeł.

Te pozycje nie podadzą wam gotowego przepisu na fabułę. To powrót do źródeł, lektura dla dociekliwych, którzy chcą poznać korzenie gatunku lub dla ambitnych, zamierzających korzystać wyłącznie z „pierwotnych” inspiracji, a lekturę biografii archeologów mają już za sobą. Nie mogłabym tutaj nie polecić powrotu do dzieł Julesa Verne’a. Być może w dzieciństwie czytaliście „Tajemniczą Wyspę” albo „W 80 dni dookoła świata”, zapewniam was jednak, że lata, które dzielą was od pierwszej lektury zupełnie zmieniły waszą czytelniczą perspektywę. Sięgając do tych książek, zwróćcie uwagę na dobór oraz relacje bohaterów, problemy pojawiające się podczas podróży oraz opisy miejsc i zjawisk, które bohaterowie widzą po raz pierwszy. Verne nauczy was opowiadania o przygodach lepiej niż ja mogłabym to kiedykolwiek zrobić. Warto zwrócić też uwagę na „Atlas lądów niebyłych” Edwarda Brooke-Hitchinga. Książka ta zbiera opisy nieistniejących miejsc, jakie zupełnie na serio umieszczali podróżnicy na mapach i w swych pamiętnikach. Jest to właściwie zbiór gotowych settingów, w których można umieścić przygody.

Można byłoby jeszcze mnożyć tytuły, ale mam poczucie, że jeśli ktoś obejrzy i przeczyta wszystko, o czym tu wspomniałam, bez trudu wyszuka sobie kolejne pozycje. Ja starałam się pokazać różne kierunki, w których można podążyć w poszukiwaniu inspiracji. Zdaję sobie sprawę jednak, że sztywne ramy konwencji mogą wydać się ograniczające. Na ten zarzut znalazłam dwie odpowiedzi. Po pierwsze, „Popsuty Kompas” został zaprojektowany do grania jednego typu przygód w krótkim formacie (kilku, a nie kilkudziesięciu sesji). Po drugie, jeśli zdarzyłoby się tak, że po przygodzie rozegranej w „Popsutym Kompasie” zechcecie kontynuować losy waszych poszukiwaczy przygód, najlepszą drogą będzie znalezienie systemu dostosowanego do tego, jaką historię chcecie teraz opowiedzieć.

Dziękuję wydawnictwu Stinger Press za udostępnienie materiałów do tekstu.

Warto przeczytać

Od zawsze mieszkasz w Mieście, choć dopiero od niedawno zaczęło do ciebie docierać, jak duża jego część wymykała się twojej percepcji. Rozumiesz to od momentu, gdy przebudziło się w tobie coś, co jest jednocześnie zupełnie nowe i bardzo znajome, jest jednocześnie częścią ciebie i czymś z zewnątrz. Wraz z tym czymś pojawiło się poczucie, że istnieją inni podobni do ciebie, będący czymś więcej. Masz wrażenie, że wyrwano cię z dziwnego snu i dopiero teraz w pełni widzisz rzeczywistość, lecz to wyróżnienie nie jest rodzajem nagrody. Wręcz przeciwnie – wszystko właśnie stało się znacznie trudniejsze.

Przed wami recenzja „Miasta Mgły: Przewodnika Graczy”, pierwszego tomu podręcznika głównego do „Miasta Mgły”.

Zacznijmy od czysto praktycznych informacji, które mogą się wam przydać nawet jeszcze przed wycieczką po paczkę z podręcznikiem. „Miasto Mgły: Przewodnik Graczy” liczy 312 stron, które razem z twardą oprawą i jedną wstążką ważą około 1,335 kilograma. W kwestii wymiarów mam dobrą i złą wiadomość. Dobra jest taka, że podręcznik nie zniknie na półce: wymiary okładki to 21,8cm x 30,3cm przy szerokości grzbietu 2,5 cm. Zła wiadomość jest taka, że to kwalifikuje go do transportowania w głębokich torbach (do standardowej płóciennej zmieszczą się dwa) albo większych plecakach. Natomiast neutralna wiadomość jest taka, że w przybliżeniu gęstość tego podręcznika to 0,81 g/cm3.
Polskie tłumaczenie jest bardzo wierne oryginałowi poza jednym miejscem, gdzie „w dragu” zostało zmienione na „w brokacie”. Jak zwykle wszystkim, którzy poznali „Miasto Mgły” w angielskiej wersji nazwy ruchów mogą wydawać się trochę kanciaste, ale to jedynie kwestia przyzwyczajenia się do polskich nazw. Mnie odrobinę zaskoczyło, że tagi mocy na karcie postaci są w trybie rozkazującym np. „przyzwij błyskawicę” zamiast w formach rzeczownikowych („przyzwanie błyskawicy”). Domyślam się, że chodziło o spójność między brzmieniem tych tagów u postaci graczy i w opisach zagrożeń. W przygodzie ze startera możemy zobaczyć, że tam ruchy przeciwników pisane są właśnie w trybie rozkazującym np. „zapytany o swojego szefa, unikaj odpowiedzi”. Cieszę się, że w polskim wydaniu zachowano sposób zwracania się do czytelnika w drugiej osobie. Wszystko, co dotyczy gracza, zapisane jest jako dotyczące ciebie (w końcu musi być jakiś powód, dla którego czytasz „Miasto Mgły: Przewodnik Graczy”). Natomiast jeśli w tekście pojawia się wzmianka o reszcie drużyny, to inny gracz zawsze jest „nim”, a Mistrzyni Ceremonii zawsze jest „nią”, dzięki czemu tekst jest pięknie przejrzysty.

Pod względem graficznym podręcznik do „Miasta Mgły” zalicza się do jednego z najładniejszych, jakie miałam w ręku. Nie jest taką perełką jak „Mörk Borg”, ale umówmy się, że w kwestii designu bardzo trudno byłoby dorównać „Mörk Borgowi”, szczególnie w przypadku takiej ilości tekstu. Otwierając „Miasto Mgły” na właściwie dowolnej stronie, bardzo łatwo na pierwszy rzut oka zorientować się w jej zawartości: nagłówki są wyraźne, a przykładowa rozgrywka (której jest dużo szczególnie przy opisie mechaniki) ma osobną czcionkę, statusy, tagi i spektra otrzymały przypisane kolory wyróżnienia tekstu, a informacje dotyczące warstwy meta gry znajdują się w specjalnych ramkach. Mniej udaną decyzją jest natomiast użycie większej czcionki w otwierających niektóre ustępy akapitach. Na niemal każdej stronie możemy znaleźć jakąś grafikę, choćby był to zaledwie odcisk kubka z kawą czy wypalona zapałka. Tym, co robi największe wrażenie, są kadry i paski z nieistniejącego komiksu. Bardzo dobrze oddają klimat oraz estetykę Miasta, stanowią też inspiracje do tego, jak opisywać użycie mocy postaci, czy wręcz, jakimi rodzajami kadrów się posługiwać.

„Miasto Mgły: Przewodnik Graczy” składa się z czterech części: wprowadzenia do świata Rifterów i Miasta, tworzenia postaci, mechaniki oraz rozwoju postaci. W odniesieniu do innych podręczników na rynku, najciekawiej prezentuje się pierwsza część. Opisowi świata poświęcono równie dużo miejsca, co opisowi konwencji gry. Podręcznik wychodzi tutaj niejako z założenia, że najważniejszym jest, aby wszyscy przy stole mieli jasną wizję tego, jakiego rodzaju opowieść będą tworzyć. Bardzo podoba mi się to podkreślanie od samego początku partnerskich relacji między graczami i Mistrzynią Ceremonii i to, że nie są to tylko puste słowa. „Miasto Mgły: Przewodnik Graczy” zawiera informacje odnośnie świata i rozgrywki, które powinni znać gracze, ale nie ich bohaterowie. Rifterzy, Mgła i samo Miasto zostały dobrze wyjaśnione w pierwszej części podręcznika, tekst zawiera odpowiedzi na pytania, które mogą pojawić się podczas dalszej lektury.

Druga część, tworzenie postaci, potrafi być zwodnicza. Wszystko zostało opisane w przejrzysty sposób i logicznie, gdy czyta się podręcznik, natomiast próba czytania tego rozdziału po raz pierwszy i jednoczesnego wypełniania karty postaci jest skazana na niepowodzenie. Według mnie dzieje się tak głównie dlatego, że w przypadku „Miasta Mgły” stworzenie postaci jest zwieńczeniem nauki systemu, a nie jego początkiem. Bardzo trudno jest napisać tagi mocy bez wiedzy, jak działają i jaką pełnią rolę w mechanice, co z kolei wymaga znajomości ruchów postaci. Ponadto w tym miejscu podręcznika trochę brakuje przykładowych Rifterów, dostajemy tylko jednego rozpisanego. Z pomocą przychodzą gotowe karty postaci ze startera. Warto je wyciągnąć podczas czytania podręcznika, ponieważ dopiero teraz można w pełni zrozumieć, jak zostały stworzone – wcześniej nie mieliśmy wglądu do ksiąg motywów. Ponieważ dopiero w „Mieście Mgły: Przyborniku Mistrzyni Ceremonii” znajdziemy przeciwników, z którymi będą się mierzyć postacie graczy, wybierając tagi mocy na podstawie samego „Miasta Mgły: Przewodnika Graczy” robimy to trochę w ciemno, nie wiedząc z czym będziemy się mierzyć. Mając perspektywę kogoś, kto wie, jakie problemy czekają Rifterów, podpowiem wam, że sprawdza się stara rpgowa rada, by mieć w drużynie choć jedną postać, która może jakoś leczyć.

Również w tym rozdziale system daje graczom wpływ na rozgrywkę inny niż poprzez decyzje ich postacii. Tym razem ma to miejsce poprzez motyw ekipy. Gra z góry narzuca, że postacie graczy znają się i mają wspólny cel (lub wspólną przeszłość, która właśnie daje o sobie znać). Nie byłoby to żadną nowością, gdyby nie fakt, że podręcznik oferuje dziesięć różnych typów ekip, które definiują, o czym będzie kampania, a wybór ma znaczenie również w mechanice gry. Z motywu ekipy będzie płynąć jedna piąta tagów bohatera, tam także – jako sekret lub tożsamość – znajdzie się początkowa motywacja drużyny do badania sprawy.

Ostatnim elementem tworzenia postaci jest „dzień z życia”. Podręcznik poleca, by na sesji zero po stworzeniu postaci odbyć serię pytań i odpowiedzi na temat codzienności postaci. Nie jest to jeszcze element gry (chociaż można w ramach rozgrzewki wykonać kilka ruchów), a jedynie ekspozycja połączona z burzą mózgów. „Dzień z życia” ma na celu, poza sprecyzowaniem wyjściowej sytuacji bohaterów, określenie, jakie wątki drużyna i pojedynczy gracze chcą rozegrać. To jest również ten moment, gdy gracz, który wybrał sobie w ramach motywu Rutyna pracę jako szef kuchni, może powiedzieć czy menadżer restauracji jest tyranem, czy też idiotą, któremu trzeba pomagać, by restauracja nie upadła.

Jeśli do tej pory nie odnieśliście wrażenia, że „Miasto Mgły” jest systemem skierowanym do graczy, którzy już mają pewne doświadczenie w grach fabularnych, po dotarciu do rozdziału „Jak grać” będziecie mieć pewność. U podstaw mechaniki tego systemu jest silnik „Apokalipsy”, co wspomniane jest w stopce redakcyjnej, jednak w tym podręczniku nie dostajemy przypomnienia z zasad jego działania. Pojawiają się co prawda zdania prawdziwe dla „Apokalipsy”, jednak trzeba ją znać, żeby to zauważyć. Kolejną mechaniką, której znajomość przyda się w przyswojeniu zasad „Miasta Mgły” jest „Fate”. Opisywanie świata przez aspekty niejako przygotowuje na spotkanie z tagami i statusami, które istnieją zarówno fabularnie, jak i mechanicznie.

Postacie w „Mieście Mgły” nie są opisane przez abstrakcyjne pojęcia, takie jak Wytrzymałość albo Mądrość, do których przypisana jest jakaś wartość liczbowa wpływająca na rzut. Zamiast tego posiadają umiejętności, cechy albo przedmioty, które są ich tagami mocy (związanymi z kartą postaci), z których każdy dodaje +1 do rzutu dwoma kośćmi sześciennymi, o ile ma zastosowanie w sytuacji. Niektóre akcje są możliwe tylko dzięki odpowiednim tagom, na przykład: o ile każdy może podejść do stróża parkingowego i zadać mu pytanie (wykonuje wówczas „płaski” rzut – bez modyfikatorów), to pofrunięcie w ślad za przeciwnikiem wymaga wykazania, że ma się taką możliwość. Jeśli postać nie posiada tagu mocy umożliwiającego latanie (skrzydeł albo latającego dywanu) być może jest w stanie stworzyć tag fabularny, na przykład użyć swojej księgi zaklęć, by rzucić zaklęcie lotu. Ponieważ zaś w interakcję z tagami fabularnymi może wejść każda postać, podczas ruchu Mistrzyni Ceremonii (która w tym systemie nie dotyka kości), przeciwnik może usunąć ten tag poprzez kradzież magii. Statusy działają w podobny sposób, z tą różnicą, że opisują stany postaci – mogą więc działać na korzyść lub niekorzyść postaci, w zależności od rodzaju statusu i okoliczności. Opanowanie tej mechaniki wymaga wytworzenia sobie nowej synapsy, która będzie na bieżąco przepisywać fabularne wydarzenia na język zasad.

W ostatniej części przeczytamy o tym, jak prowadzić „Miasto Mgły” filmowo, który to styl najlepiej sprzyja płynnej rozgrywce, w co wlicza się także rozwój postaci. Ujmując rzecz w największym skrócie, system został zaprojektowany tak, by wykonywanie ruchów pozwalało na podejmowanie dramatycznych akcji, te zaś przez rozwijanie wątków – prowadziły do rozwoju postaci w miarę postępu śledztwa. Podobnie jak w przypadku atrybutów w rodzaju mądrości, nie uświadczymy tutaj abstrakcyjnych punktów doświadczenia. Nie ma także – co uważam za dużą zaletę – mechaniki rozwoju, której można nadużyć, jak czasem zdarza się w systemach PBtA. Wspomniałam już w akapicie o tworzeniu postaci, że każda z nich ma cztery własne motywy oraz piąty motyw ekipy, jednakowy dla całej drużyny. Każdy z tych motywów ma sekret lub tożsamość. Opisują one stan rzeczywistości, który zostanie za moment zachwiany, lub zagadkę, do której rozwiązania popycha bohatera własna ciekawość albo Mythoi. Na przykład, jeśli w karcie motywu Znacząca Relacja widnieje tożsamość „Zrobię wszystko, żeby zapewnić siostrze lepsze życie”, w trakcie gry może okazać się, że siostra nie jest tak niewinna, jak wydawało się naszemu Rifterowi. Zaś jeśli tajemnica motywu Trzecie Oko brzmi „Czym jest miejsce, które odwiedzam w snach?”, fabuła na pewno popchnie Riftera do poszukiwania odpowiedzi, a uzyskanie ich mechanika wynagrodzi postępem na pasku rozwoju. Ponieważ jednym z głównych założeń bycia Rifterem jest toczący się wewnętrzny konflikt między Logos a Mythos, zwykłym życiem a magicznymi problemami, niemożliwym jest, aby rozwijać wszystkie cztery startowe motywy w równym tempie. To kolejny element mechaniki dodający do rozgrywki dramatyzmu: okazje do zgłębiania sekretów i tożsamości pojawiają się jednocześnie, zatem gracz musi wybrać, czym teraz się zajmie. Motyw, któremu poświęciło się uwagę zyskuje skupienie prowadzące do rozwoju, natomiast ten zepchnięty na drugi plan będzie stopniowo zatracany. Po zatraceniu motywu należy zastąpić go nowym, trzymając się zasady, że na miejsce motywu Mythos można wziąć tylko motyw Logos i vice versa. Takich podmianek może być więcej niż setów w meczu siatkówki (a pamiętajmy, że każdy nowy motyw to nowy wątek w kampanii), dzieją się one do momentu, gdy wszystkie cztery motywy będą należeć wyłącznie do Logos lub Mythos. W takim przypadku postać odpowiednio traci wszystkie magiczne zdolności i zostaje Śniącym lub zostaje przejęta przez swoją drugą osobowość, stając się potężnym Awatarem. Nie oznacza to natychmiastowego końca gry, ale bezsprzecznie otwiera jej ostatni rozdział.

Nikogo już nie zaskoczę stwierdzeniem, że kampanie w tym systemie zaliczają się do dłuższych. Przy założeniu jednego spotkania w tygodniu, należy rezerwować dany termin na co najmniej trzy miesiące. Oczywiście można rozgrywać jednostrzały i wówczas nie przejmować się rozwojem postaci i tymi siedemnastoma ważnymi wątkami na starcie. Gdybyście jednak chcieli mieć pełne doświadczenie tego, co oferuje „Miasto Mgły”, dziesięć sesji to minimum. Według mojej autorskiej klasyfikacji jest to system z kategorii „zobowiązanie” zarówno dla graczy, jak i Mistrzyni Ceremonii. Na pewno napiszę o tym więcej, gdy dotrze do mnie „Miasto Mgły: Przybornik Mistrzyni Ceremonii”, na razie nie chcę zbytnio wyprzedzać faktów, więc zaznaczę tutaj tylko, że przygotowanie kampanii wymaga od MC dużo planowania i nie jest szybkie. Natomiast już z lektury podręcznika „Miasta Mgły: Przewodnik Graczy” wynika, że chociaż czas antenowy można dostać w każdej scenie, to trzeba liczyć się z faktem, że nie na każdej sesji pojawią się osobiste wątki wszystkich graczy.

Mechanika i sugerowany sposób prowadzenia „Miasta Mgły” leżą bardzo blisko tego, jak ja intuicyjnie myślę o opowiadaniu historii, dlatego z miejsca zakochałam się w tej grze. Nie da się ukryć, to czysto losowa sytuacja, że autor i czytelnik osobno doszli do tych samych wniosków i doskonale się rozumieją. Możecie postawić wszystko na jedną kartę, że z wami również tak będzie i zaopatrzyć się w podręcznik. Jeśli jednak taki hazard nie jest w waszym stylu, poniżej znajdziecie zestawienie czynników, które pomoże wam podjąć decyzję. Długo zastanawiałam się nad tym, w jakich okolicznościach sensowne jest kupienie wyłącznie podręcznika „Miasta Mgły: Przewodnik Graczy”. Może wtedy, gdy macie na tyle zgraną ekipę, że uwspólniacie podręczniki oraz jeśli nie boicie się ewentualnych spoilerów, a jednocześnie bardzo ufacie swojej Mistrzyni Ceremonii. We wszystkich innych przypadkach najlepszy będzie zakup obu tomów podręcznika głównego, gdyż dopiero wówczas można naprawdę poznać system.

Nie, jeśli:

• Dopiero stawiacie pierwsze kroki w świecie gier fabularnych.
• Szukacie systemu, który będzie można prowadzić na rpgowych eventach.
• Chcecie móc prowadzić sesje bez wcześniejszego przygotowania, polegając wyłącznie nie improwizacji.
• Najbardziej lubicie systemy z rozbudowaną mechaniką walki, wymagającą taktycznego podejścia do gry.
• Wolicie pograć w fantastycznym świecie, gdzie problemy codziennego życia nie dotykają bohaterów.

Dziękuje wydawnictwu Black Monk Games za udostępnienie materiałów do recenzji.

Warto przeczytać

Popkultura wciąż przeżywa zwrot w stronę nostalgii; reżyser „Johna Wicka” kręci remake „Nieśmiertelnego”, do łask wróciła biżuteria z koralików i klamry do włosów, a za dwa tygodnie premierę ma czwarty sezon „Stranger Things” – serialu, którego pojawienie się w 2016 roku pokazało rzeszy odbiorców, że współcześni twórcy wracają w swoich dziełach do czasów dzieciństwa. Gry fabularne nie wymknęły się temu zjawisku, a rpgowa nostalgia przejawia się na dwa sposoby. Po pierwsze regularnie ukazują się systemy OSR(old school reneval) nawiązujące mechaniką i stylem grania do tego, jak wyglądały rpgi w latach osiemdziesiątych. Z drugiej strony, powstają gry osadzone w świecie inspirowanym minionymi dekadami, na przykład „Tajemnice Pętli” opowiadające o dzieciństwie w świecie inspirowanym 80’sami. „Popsuty Kompas” (którego zbiórkę możecie od dziś wspierać) zalicza się do tej ostatniej kategorii. Zamiast jednak opierać swoją nostalgiczną siłę na wspomnieniu dorastania w konkretnym momencie historii, ten system polega na konkretnym doświadczeniu, które – jestem pewna – każdy z was przeżył w dzieciństwie. Mianowicie: oglądaniu filmów przygodowych wieczorem w telewizji. Autorzy „Popsutego Kompasu” wprost mówią o tym, że gra nie powstałaby, gdyby nie obejrzeli „Mumii” oraz trylogii „Indiany Jonesa”. Dla mnie samej wreszcie jest to „moja” nostalgia, to znaczy taka, na którą nie jestem za młoda i rzeczywiście rozumiem, że jest za czym tęsknić. Bardzo wyraźnie pamiętam nudne wieczory u babci, gdzie ciekawie było tylko za dnia, ale po zmroku trzeba było wrócić do domu, gdzie źródło jedynej rozrywki stanowił pękaty telewizor i wieczorne pasmo filmowe.

„Popsuty Kompas” oddaje hołd klasycznemu kinu przygodowemu: postacie graczy zawsze będą dzielnymi poszukiwaczami przygód, którzy wyruszają śladem skarbu albo starożytnej zagadki. Gra bawi się kliszami i obok klasycznej odważnej archeolożki czy wścibskiego dziennikarza można stworzyć młodego złodziejaszka albo emerytowanego lekarza polowego. Tworzenie postaci opiera się na wyborze dwóch spośród osiemnastu tagów, uzupełnieniu karty postaci zgodnie z tym, co się wybrało, na koniec należy wymyślić przekonanie, którym bohater kieruje się w życiu i gotowe. Nasi poszukiwacze przygód to protagoniści tej historii, zatem nawet jeśli są na bakier z prawem, to ich serca znajdują się tam, gdzie powinny.

Nieskomplikowaną konwencję wspiera prosta mechanika „Fortune”. W największym skrócie, polega ona na wyrzuceniu możliwie największej liczby takich samych wyników na kościach sześciennych oraz wykorzystaniu szczęścia jako ogólnego zasobu, obejmującego zarówno punkty życia jak i możliwość ratowania się z opresji. W głównym podręczniku znajdziemy opis settingu w roku 1999, a grafika poszukiwacza przygód z tego rozdziału jest bardzo mocno inspirowana Nathanem Drakiem z gry „Uncharted”, natomiast dodatek „Złota Era” pozwala grać w latach trzydziestych. Bez względu na wybraną epokę, gra powinna być tak samo beztroska, pozbawiona trudnych konfliktów moralnych i etycznych. Dopiero dzieci lub wnuki naszych bohaterów będą się zastanawiać czy nie powinno się tych eksponatów jednak zabrać z muzeum i zwrócić spadkobiercom cywilizacji niegdyś zamieszkującej dżunglę Amazońską.

To gra idealna dla wszystkich, którzy chcą nasycić się przygodą w czystej postaci. Jeśli na co dzień gracie dłuższe kampanie, może zahaczające o ciężkie tematy, „Popsuty Kompas” będzie doskonałym przełamaniem smaku. Został pomyślany tak, by jedną historię dało się rozegrać w cztery spotkania plus minus dwa. To znaczy, że możecie odszyfrować mapę znalezioną na strychu w domu dziadka (który lata temu zniknął w tajemniczych okolicznościach) i trafić nawet do Roanoke, a potem odkryć jego tajemnicę w czasie, gdy jeden ze stałych graczy leczy zapalenie krtani.

Dziękuję wydawnictwu Stinger Press za udostępnienie materiałów do tekstu.

Warto przeczytać

Uważam „Miasto Mgły” za dość intuicyjny system, jednak jeśli chce się zrobić wszystko za jednym podejściem, okazuje się przytłaczający. Jest w tym podobny do za dużego ptysia, który na paterze wygląda jakby dało się go zjeść na raz, a potem przychodzi zderzenie z rzeczywistością

Wiele systemów opartych na silniku „Apokalipsy” zostało zaprojektowanych tak, by gracz przy tworzeniu postaci musiał podjąć wybory, które zadecydują o tym, przed jakimi wyzwaniami i problemami będzie stawać jego postać, zwalniając tym samym Mistrzynię Gry z części procesu kreatywnego. „Miasto Mgły”, którego mechanika jest tylko powiązana z „Apokalipsą”, stosuje rozwiązanie połowiczne: gracze podczas tworzenia Rifterów wręczają Mistrzyni Ceremonii zgrabny bukiet wątków, jednak system wymaga od Mistrzyni Ceremonii wymyślenia, jak użyć Sekretów i Tożsamości w konflikcie Mythos versus Logos. W przypadku czteroosobowej drużyny Mistrzyni Ceremonii musi rozważyć szesnaście Sekretów i Tożsamości, które właściwie są osobnymi wątkami. Najlepiej by było, gdyby miała przygotowaną odpowiedź na każdy sekret i przynajmniej dwie opcje możliwego rozwoju Tożsamości… Myślę, że nikogo nie zdziwię, mówiąc, że fabuła w „Mieście Mgły” ma tendencję do rozgałęziania się jak system korzeniowy mangrowca. Z mojego doświadczenia wynika, że w zapanowaniu nad taką liczbą wątków najbardziej pomaga trzymanie się dwóch zasad: zasady sześciu osób (o której napiszę następnym razem) oraz tego, by najwięcej akcji skupiać w wątku sprawy, nad którą pracują bohaterowie, a najwięcej emocji na postaciach. Im więcej będzie osobistych akcentów, tym gracz będzie miał silniejsze przeświadczenie, że jego Rifter jest głównym bohaterem.

Zacznijmy zatem powoli, od czegoś prostego, nie dajmy się zwieść niepozornym ciastkom ani pięknym podręcznikom. Skoro istotą bycia Rifterem jest rozdarcie między Mythos a Logos, przyjrzyjmy się temu, co to właściwie znaczy w fabule gry. Znacie już Connora (a jeśli nie, możecie kliknąć w imię i zobaczyć jego kartę postaci) – dziś posłuży nam jako główny bohater. Przyznam, że długo się zastanawiałam, w jakiej formie przedstawić wam poniższe sceny. Rozważałam napisanie udawanego dialogu na sesji, ale czułabym się jak aktorka grająca dwie postacie, które różnią się tylko czapką.

Wiedza Mythos często wykracza poza wiedzę i rozumienie Riftera, który nie może porozumieć się ze swoją mityczną częścią. To jedna z rzeczy, które sprawiają, że Mythos jest tak fascynujący. Konsekwencją powyższej sceny byłoby otwarcie szkatułki z północnym wiatrem i odpowiedź na Sekret „Skąd pochodzi zimno we mnie?”.

Moi gracze jeszcze nigdy nie powstrzymali się przed eksplorowaniem Mythosów, gdy tylko pojawiła się możliwość. Ale też żaden z nich nigdy nie był na granicy stania się Awatarem, co ma miejsce w przypadku Connora. Jeśli straci on swój ostatni motyw Logos, nie dostanie w zamian nowego i podporządkuje się wyłącznie Mythosowi Wilka Bardzo Złego. Dlatego, z punktu widzenia gracza, Connorowi powinno zależeć na ochronieniu swojej ostatniej Tożsamości „Nie będę dłużej czarnym charakterem.”

W drugiej scenie konflikt Mythos i Logos jest pozornie niewidoczny. Nie jest to już tak oczywiste rozdarcie między pozostaniem przy ludzkim życiu a rzuceniem się w świat mitów. W tym przypadku mamy do czynienia z Mythosem, który atakuje ostatnią Tożsamość Connora. Gdyby nasz bohater zostawił Paddy’ego na śmierć, byłby czarnym charakterem tej historii, a na karcie jego motywu musielibyśmy zaznaczyć Kryzys. Podobnie byłoby, gdyby w pierwszym przykładzie Connor zdecydował się postąpić jak praworządny obywatel i nie naruszył miejsca zbrodni. Zignorowanie okazji do zgłębienia Sekretu Mythos powoduje postęp Zatracenia. Kiedy ten trzystopniowy pasek się wypełni, motyw Adaptacji zniknie, a jego miejsce zastąpi inny, należący do Logos. Oddaliłoby to od Connora perspektywę zostania Awatarem.

Pisałam o tym, że „Miastu Mgły” dobrze służy umieszczanie ciężaru emocjonalnego na postaciach. Myślę, że dobrze to widać w powyższych scenach: znalezione ciało nie trzyma jakiegoś artefaktu, tylko taki, który rozwinie Sekret bohatera, człowiek, którego trzeba uratować to nie statysta, ale rywal Connora. Jednocześnie, gdyby założyć, że w pierwszej scenie dotknęliśmy wątku morderstwa złodzieja, który przypadkiem dostał się do skarbca Jafara i ukradł jedną rzecz, to tożsamość przedmiotu nie jest szczególnie istotna dla reszty drużyny zajmującej się śledztwem. Właśnie to miałam na myśli, pisząc, że gracz może uznać swoją postać za głównego bohatera. Można posunąć się jeszcze dalej – choć to wymaga od Mistrzyni Ceremonii solidnego przemyślenia sesji – i sprawić, że wszyscy czterej gracze będą przekonani, że są głównymi bohaterami.

Dziękuje wydawnictwu Black Monk Games za udostępnienie podręcznika do recenzji.

Warto przeczytać

Trwa przedsprzedaż „Miasta Mgły” oraz sesja egzaminacyjna, co pewnie wyjaśnia, skąd moje spóźnienie z podzieleniem się tą informacją. Oprócz przedsprzedaży Black Monk Games rozkręca akcję #NaszeMiastoMgły, w ramach której będzie można podejrzeć, jak różni ludzi w internecie wymyślają rzeczy do tego systemu. Na przykład własnego Riftera.

O teorii tworzenia postaci w tym systemie napisałam już bardzo dużo, pora przejść do praktyki. Dłuższą chwilę zastanawiałam się, jaką postać wam przedstawić, o wyborze w końcu zadecydowało dzisiejsze pojawienie się screenów z drugiej części „Wolf Among Us” (o tym, co według mnie łączy grę z „Miastem Mgły” możecie przeczytać tutaj): pozwólcie przedstawić sobie Connora Mallory’ego.

Może trochę skłamałam. Zanim go poznacie, muszę nakreślić kilka zdań wyjaśnienia. Angielski podręcznik do „City of Mist” po raz pierwszy przeglądałam w towarzystwie przyjaciół. Widok schematów-gór lodowych mocno speszył towarzystwo, a długa lista Rifterów już uwzględnionych w świecie tego systemu tylko pogorszyła sprawę. Żeby przekonać tę ekipę do zagrania w „Miasto Mgły” napisałam kameralną przygodę z gotowymi już bohaterami. Dlaczego nie wzięłam przygody z quickstartu? Prawdę mówiąc, chyba dlatego, że bardzo chciałam jako wizerunku jednego z bohaterów użyć Jeffa Goldbluma i byłam gotowa podjąć każdy wysiłek, żeby do tego doprowadzić. Scenariusz „Dobrzy ludzie wyszli” rozgrywa się w starej części portu, która zmieniła się w zapadłą dziurę tuż po tym, jak Payne skończył budować Miasto. Obecnie jest miejscem, w którym każdy może postawić na szali swój los i rzucić monetą. Tak było z Kirylenko, Rifterem Sinobrodego, który przybył do Miasta cztery lata temu i nie tylko zdołał przetrwać – zdobył także na tyle mocną pozycję, że zaczął zagrażać Syndykatowi w Mieście. Gracze wcielili się w pracujących dla gangstera ludzi, którzy nagle znaleźli się w środku krwawych porachunków i jednocześnie otarli się o znacznie większą intrygę. Czy dokładnie tak wygląda scenariusz, w który wpisana jest góra lodowa? Owszem, ale nie mówcie tego moim przyjaciołom.
Ponieważ nawiązania kolejowe i tak już towarzyszą moim postom o „Mieście Mgły” nadmienię, że podczas podróży TLK „Hańcza” na trasie Warszawa-Kraków udało mi się napisać dwie i pół postaci. Przy założeniu, że nie robiłam nic oprócz pisania, napisanie Connora zajęło mi godzinę i osiem minut.

Zdjęcie autorstwa Hamid Tajik z Pexels

Dziękuje wydawnictwu Black Monk Games za udostępnienie podręcznika do recenzji.

Warto przeczytać

Jesteśmy już na finiszu zbiórki „Iglicy”, której recenzję można przeczytać w tym artykule Jaxy. Jeśli jeszcze zastanawiacie się nad dołożeniem swojej cegiełki, nie macie pewności, czy system jest dla was, a nie chcecie inwestować w podręcznik, który będzie tylko dobrze wyglądał na półce, użyczcie mi dziesięciu minut waszego czasu.

Obiecuję nie rozgadywać się tak, jak mam w zwyczaju i tym razem nie opowiadać historii mojego życia. O tym, dlaczego uważam, że wiele systemów rpg tak naprawdę nie odeszło od mitu wybrańca i że są z tego same problemy napiszę innym razem. Tu pozwolę sobie tylko na stwierdzenie, że w mojej opinii „Iglica” już w samych założeniach gry odchodzi od utartych rozwiązań i nie stawia postaci graczy w pozycji bohaterów jej świata. Inaczej niż w większości systemów, będziemy tworzyć postaci definiowane nie przez swoją wyjątkowość jako jednostki, lecz przez przynależność do ruchu oporu. Myślę, że zgodzicie się ze mną (a przynajmniej nikt głośno nie zaprotestuje), jeśli powiem, że drużyna ze wspólnym celem jest zjawiskiem generalnie pożądanym na sesjach. Stworzenie takiej sytuacji nierzadko wymaga sporo wysiłku, tymczasem w przypadku „Iglicy” mamy na wstępie zagwarantowane to i o wiele więcej. Rewolucja w tym systemie nie jest abstraktem, bliską sąsiadką zbawienia, które może nadejdzie, a może nie – ona właśnie się zaczyna. Jest Sprawą, tą przez wielkie „S”. Sprawą większą niż jeden drow, sprawą – za którą warto oddać życie, by następni mogli walczyć dalej.

Mam wielką słabość do historii o underdogs, czyli słabszej stronie konfliktu, której nikt nie podejrzewa o zwycięstwo oraz do historii o walce o wolność (aczkolwiek te zaczęłam lubić dopiero, gdy pożegnałam się z liceum). Dlatego przygotowałam szybki przegląd dzieł kultury, które według mnie oddają ducha systemu. Podkreślam: ducha, nie estetykę. Zważywszy na to, że trochę się nam śpieszy, obok tytułów umieściłam mniej lub bardziej dokładny czas, jaki zajmie zapoznanie się z danym utworem.

Look down (The beggars) (3:08)

Red and Black Song (3:25)

Do You Hear The People Sing? (2:21)

W kategorii „najsłynniejszy obraz rewolucji” wygrał Claude-Michel Schonberg, przenosząc powieść Victora Hugo na deski sceniczne jako musical. Co prawda większość ludzi kojarzy z „Nędznikami” niewłaściwą rewolucję, lecz ja ich nie winię: żeby dotrzeć do części, gdzie zaczyna się walka, trzeba przebrnąć przez część obyczajową. Z perspektywy „Iglicy”, najciekawszy jest wątek przyjaciół z kawiarni ABC- młodych ludzi, którzy żyją wygodnie, a jednak są zaangażowani w rewolucję. Wszystkim ze skłonnościami filozoficznymi polecam tę część „Look down”, w której Gavroche przyznaje, że podczas pierwszej rewolucji (tej z gilotyną) Paryżanie chcieli zmieniać świat zbyt szybko.

Aaron Burr, sir  / My Shot  (8:11)

Farmer Refuted (1:40)

Right Hand Man (5:21)

Muzycznie zbliżamy się do tego, jak wygląda „Iglica”. Prawdopodobnie nie muszę nikomu tłumaczyć fenomenu „Hamiltona”, więc tylko z kronikarskiego obowiązku wspomnę, że musical Lina Manuela Mirandy z 2015 roku opowiada historię życia Alexandra Hamiltona, czyli ojca założyciela z banknotu dziesięciodolarowego. W innej sytuacji poleciłabym całą playlistę, dostępną choćby na Spotify, lecz czas nagli, więc zawęziłam wybór do kilku utworów z części wojennej. Ponownie mamy studentów, którzy staną się towarzyszami broni, tym razem z większym powodzeniem niż w „Nędznikach”. Ponadto z tekstów Mirandy można zaczerpnąć sposób mówienia o rewolucji, zarówno z perspektywy jej zwolenników (jak w „My Shot”), jak i przeciwników („Farmer Refuted”). Za ten musical Miranda otrzymał Pulitzera, nagrodę literacką, co może tłumaczyć, dlaczego wzruszam się za każdym razem, gdy słucham „Right Hand Man”, chociaż wiem, że im się uda i Stany Zjednoczone powstaną.

Przesłuchanie piosenek z obu musicali zajmie 24 minuty i 6 sekund, czyli na przykład drogę z przystanku do domu albo wyprawę do sklepu. Jeśli natomiast macie wolne popołudnie, możecie obejrzeć „Snowpiercera” z 2013 roku (126 minut). Rewolucja, którą prowadzi Chris Evans może wydawać się niezbyt liczna, aczkolwiek trzeba wziąć poprawkę na to, że cała populacja zamarzniętej ziemi znajduje się jednym pociągu. Przedzierając się wraz z bohaterami w stronę lokomotywy, możemy obserwować przekrój społeczeństwa i ich zachowanie w chwili, gdy uświadamiają sobie, że właśnie patrzą na bunt. Że ludzie z ostatnich wagonów – dotychczasowe obiekty drwin – dostali się aż tutaj i są wściekli. Pod koniec filmu jest bardzo dobra scena rozmowy między Chrisem Evansem a Edem Harrisem. Postać tego drugiego to według mnie idealny wysoki elf ze świata „Iglicy”.

Pierwotnie planowałam umieścić w tym miejscu „Przebudzenie mocy”, jednak sprawa z „Gwiezdnymi Wojnami” jest dość skomplikowana. Mogłoby się wydawać, że skoro 30 lat po wydarzeniach z głównej trylogii wszyscy nowi bohaterowie należą do ruchu oporu pod dowództwem księżniczki Lei, będzie to jeden z głównych wątków. Bynajmniej. W klimat „Iglicy” dużo lepiej wpasowuje się „Łotr 1” (133 minuty). Warto zwrócić uwagę na wątek Saw Gerrery, ekstremisty wśród rebeliantów. Nawet stojące po tej samej stronie konfliktu postacie wydają się niechętne jego radykalnym metodom, wyraźnie widać, gdzie wykreśliły granicę między bojownikiem o wolność a terrorystą.

Jeśli macie dziś do odbycia podróż pociągiem albo planujecie wieczór z książką, wybrałam dla was dwa tytuły.

„Straż Nocna” sir Terry’ego Pratchetta (334 strony, mi zajęło około 3 godzin) to „Nędznicy” w Świecie Dysku. Obok podróży w czasie i poważnych pytań etycznych znajdziemy tutaj barykady na ulicach i buntujący się lud oraz buntujących się stróżów prawa. W powieści jest miejsce również na pytania o to, jak po rewolucji zmieni się rząd i czy świat nie wpadnie ponownie w te same tory. Prawdopodobnie sama walka trwa tutaj dłużej niż w musicalu, jest też może nie tyle bardziej realistyczna, co łatwiejsza do wyobrażenia. Pratchett z detalami opisuje, jak mieszkańcy Ankh-Morpork pozbywają się mebli, tak, że barykady nie są tylko rekwizytem, który nagle pojawia się na scenie.

„Z mgły zrodzony” Brandona Sandersona (624 strony, przeczytałam w jedną noc i jedną podróż autobusem) to pierwsza część trylogii, której jakość według mnie spada w kolejnych częściach. Chciałabym w tym miejscu zaznaczyć, że o ile „Straż Nocną” polecam każdemu, bez względu na upodobania literackie, to „Z mgły zrodzony” nie każdemu przypadnie do gustu. To klasyczna powieść fantasy wydana dwanaście lat temu, powielająca znane schematy, z jednowymiarowymi bohaterami i długimi opisami pojedynków na magię i miecze. W świecie Sandersona społeczeństwo składa się z dwóch grup: żyjącej w dostatku arystokracji oraz skaa, będących niewolnikami lub nędzarzami. Główny bohater w sekwencji rodem z heist movies zbiera ekipę, by zorganizować z nimi rewolucję skaa. Spośród dzieł na tej liście to właśnie ta książka zawiera najdokładniejszy opis przygotowania przewrotu. Oprócz tego do ciekawszych wątków książki zalicza się wykorzystanie propagandy i to zarówno ze strony bohaterów, jak i ich przeciwnika. Ostatni Imperator zbudował cały system religijny, by szerzyć przekonanie, że skaa i arystokracja to osobne gatunki i nie mogą żyć jak równi. Jest to system tak skuteczny, że nawet bohaterowie biorący udział w przygotowaniach rebelii do niemal samego końca mają wątpliwości, czy faktycznie nie są podrzędnymi istotami. Z drugiej strony, rewolucjoniści wykorzystują ludowe podania i pogłoski, by wynieść głównego bohatera do statusu żywej legendy i wybawiciela.

Powyższe zestawienie nie wyczerpuje tematu, starałam się wybierać dzieła proste w analizie oraz popularne, by móc przykładami zarysować, jaką historię można opowiedzieć za pośrednictwem gry „Iglica: Miasto musi upaść.” Jeśli poczuliście się przekonani, to dziś jest ostatni dzień, aby wesprzeć zbiórkę.

Dziękuję wydawnictwu Stinger Press za udostępnienie materiałów do recenzji.
Ilustracje wykorzystano za zgodą polskiego wydawcy gry Stinger Press. Wszystkie prawa należą do Rowan, Rook and Decard. Grafiki autorstwa Adriana Stone’a.

Ostatnie kilka lat obsiało YouTube’a, Spotify i serwisy podcastowe rpgowymi kanałami z actual playami czyli nagraniami sesji. Ich twórcy przyjmują rozmaite strategie przygotowania materiałów; możemy trafić na jednostrzały, różnej długości kampanie w pojedynczych systemach, jak również kampanie, które w ramach jednej opowieści zmieniają mechaniki. Pod względem technicznym powinniśmy w zasadzie mówić o skali: od nieobrobionych zapisów streamów po profesjonalne słuchowiska. Kilka dni temu Enc na łamach fanpage’a ABC gier fabularnych napisał o tym, jak oglądanie sesji nagrywanych przez ludzi zajmujących się tym zawodowo może deprymować graczy i budować zbyt wysokie oczekiwania wobec mistrzów gry. Pod postem wywiązał się ciąg komentarzy rysujących ponurą wizję actual playów jako supernowy, w eksplozji której zginą gry fabularne.

Chciałabym dzisiaj przyjrzeć się wpływowi actual playów na fandom i pojedynczych graczy z mniej apokaliptycznej perspektywy.

Nie da się ukryć, że popularność dużych kanałów jak Geek and Sundry czy wywodzące się z niego Critical Role znacząco wpłynęła na to, jak obecnie postrzegane są gry fabularne i ściągnęła na peryferia fandomu nową grupę odbiorców: widzów actual playów. Z perspektywy kogoś, kto gra regularnie, szczególnie dziwne mogą się wydawać osoby, których zainteresowanie grami fabularnymi nie wykracza poza oglądanie zapisów sesji. Spotkałam się z wieloma głosami mówiącymi, że takie osoby w ogóle nie mają szansy doświadczyć rpgów. Dostrzegam w tym pewien błąd myślenia, pochopne założenie, że wszyscy, którzy oglądają actual playe chcą zagrać na żywo. Czy na pewno tak jest?

Zdążyliśmy już przywyknąć do widzów teatru improwizowanego oraz backseat gamerów, nikt nie kwestionuje ich sposobu odbioru rozrywki i nie proponuje im wyjścia na scenę albo przejęcia pada. Lubimy powtarzać hasło, że rpgi są dla każdego, podkreślać inkluzywność tego hobby, jednak nie ma takiej ilości powtórzeń, która sprawi, że każdy będzie chciał grać. Zdaję sobie sprawę z tego, że większość czytelników Alchemii to doświadczeni gracze, którzy nie widzą w graniu nic trudnego i cały ten akapit jest dla nich co najmniej lekko abstrakcyjny. Musicie jednak mi uwierzyć, że aktywny udział w sesji wymaga pewnych rzeczy, z którymi nie każdy będzie się czuł komfortowo. Niektórzy nie będą potrafili się przełamać i odezwać jako postać. Dla innych odpowiedzialność za grę, nawet dzielona z pozostałymi graczami, będzie zbyt przytłaczająca. Kolejnych będzie stresować, że mistrzyni gry ma kontrolę nad historią. Jeszcze następni nie potrafią być kreatywni pod presją czasu i tak dalej, i tak dalej. Dla wszystkich tych osób zaletą oglądania actual playów będzie to, że nie muszą w nich uczestniczyć, żeby mieć to, co dla nich najciekawsze: słuchanie jak ludzie grają w rpgi. Nie czyni ich to w żaden sposób gorszymi fanami gier fabularnych. Na całe szczęście wzorzec fana rpgów nie leży w Sevres pomiędzy metrem a kilogramem.

Co w przypadku aktywnie grających rpgowców? Widziałam komentarz: „Wolałbym zagrać sesję niż tracić czas na oglądanie jej”. Ja też! Tylko że jeszcze nigdy nie byłam postawiona przed takim wyborem. Zazwyczaj actual playów słucham wtedy, gdy mam jeszcze trochę wolnej mocy obliczeniowej mózgu, którą mogę im poświęcić. Nie siedzę jak na wykładzie, zazwyczaj gdzieś idę, sprzątam czy lepię z modeliny. W ten sposób wracam z zakupów z nowym zeszytem oraz znajomością podstaw kolejnego systemu. Serdecznie polecam tę metodę, mniei najbardziej przypadł do gustu podcast One Shot, aczkolwiek trzeba przescrollować do starszych odcinków, bo ostatnio wkroczyli w wyjątkowo niszowe gry.

Nie potrafię sobie wyobrazić rzeczywistości, w której miałabym okazję posłuchać na żywo tylu mistrzów gry, ilu już usłyszałam online. Actual playe pozwalają podejrzeć innych mistrzów gry oraz graczy. Perspektywa osoby trzeciej pozwala wyłapać podczas sesji niektóre zachowania i manewry, z których nie zawsze grający zdają sobie sprawę w trakcie sesji (albo mają nadzieję, że tego nie widać).

Grafika autorstwa Mitaukano pochodzi z serwisu Pixabay

W ten sposób powstaje pole do refleksji na temat własnych preferencji w grach fabularnych, a także siebie jako gracza.
Co się tyczy pierwszej kwestii, posłużę się przykładem dwóch sesji w systemach pbta,które w agendzie mistrzyni gry mają zasady „bądź fanką graczy”, „staraj się zachować klimat i atmosferę settingu” oraz „otwarcie mów graczom, gdy używasz zasady z podręcznika”. Podczas jednej sesji gracz wpadł na pomysł, który wyjątkowo nie przypadł do gustu mistrzowi gry i usłyszał takie zrezygnowane słowa: „Dobra, wiesz co, podręcznik mi mówi, żebym był fanem graczy, więc możesz to zrobić, ale…”. Tamten gracz przystał na warunki i grał dalej, ja na jego miejscu obraziłabym się za takie podejście i do końca prezentowała styl kości rzucone z pogardą. Na szczęście mnie ominęła wątpliwa przyjemność grania tej sesji, za to mogłam wyciągnąć wniosek, jak nie interpretować tej zasady. W przypadku drugiej sesji, gdy bohater, do którego przyszła fabuła chciał telefonicznie skrzyknąć resztę drużyny, mistrz gry powiedział: „Podręcznik prosi mnie, żebym przypominał, że gramy w konwencji noir i osobiste wizyty są mile widziane”. Szczerze mnie to zachwyciło. Było na miejscu, taktowne i od tego momentu wiedziałam, że ten mistrz gry jest tam, żeby wspierać graczy i grać razem z nimi.

Odnośnie drugiej kwestii, za każdym razem, gdy dostrzegę zachowanie, które mi się wyjątkowo podoba albo wyjątkowo nie podoba, robię rachunek sumienia i zastanawiam się, co zmienić, żeby być taką graczką, jak osoba, która właśnie mi zaimponowała. W ten sposób zrozumiałam, że kiedy jako graczka bardzo wkręcam się w sesję, to skupiam się głównie na sobie i robię się niecierpliwa, jeśli cała drużyna nie biegnie wprost na fabułę. Jeśli ktoś z moich współgraczy to zauważył – nigdy mi nie powiedział i mam nadzieję, że już nie powie, bo od dłuższego czasu staram się uważniej słuchać innych i iść za ich pomysłami.

Nie mogłabym nie poświęć kilku zdań temu, co jest głównym powodem krytyki i uprzedzeń wobec samej koncepcji actual playów: budowaniu zbyt wysokich oczekiwań. Nie ma co ukrywać, efekt Matta Mercera, czyli gracze bez doświadczenia oczekujący od swojej pierwszej sesji poziomu Critical Role, istnieje. Na naszym podwórku częściej można usłyszeć o sesji “jak u popularnego na youtubie mistrza gry na B”. Jak mnie to irytuje! Szczególnie, jeśli rozmawiam z kimś, kto słuchał sesji tylko na jednym kanale, u tego jednego mistrza gry. Osobiście uważam, że bibliografia składająca się z jednej pozycji jest dobra tylko dla systemów religijnych. Kiedy przychodzi do mnie gracz, to chcę mu poprowadzić najlepsze rpgi, jakie potrafię, ale rpgi Matta Mercera może poprowadzić tylko Matt Mercer, także proszę ode mnie nie wymagać bycia kimś, kim nie jestem. Drogie mistrzynie, drodzy mistrzowie, nie dajcie się wpędzić w poczucie niższości ani w pułapkę porównań. Nikt nie skończył rpgów, dalej można je prowadzić tak, jak się najbardziej lubi. Natomiast nowi gracze, którzy jeszcze nie przeżyli swojej pierwszej sesji nie odkryli jeszcze, że sami nie są drużyną z Critical Role i żaden mistrz gry nie przeleje na nich swojego wieloletniego doświadczenia, gdy pierwszy raz dotkną kości. Być może, tego życzę wszystkim po obu stronach stołu, początkujący rpgowcy już podczas pierwszej sesji odkryją, że dużo lepiej można się bawić, grając na sesji według własnych instynktów, niż próbując odgrywać zobaczoną w internecie osobę grającą w rpgi.

Jeśli postanowiliście dać actual playom szansę i chcecie zrobić to już teraz, na koniec podrzucam dwa linki, od których można zacząć poszukiwania nagrań, które przypadną wam do gustu.

Ten odnośnik zabierze was do spisu najpopularniejszych rpgowych kanałów w Polsce sporządzonego przez Rzucaj Nie Gadaj, natomiast tutaj znajdziecie listę dwunastu popularnych kanałów anglojęzycznych. Polecam patrzeć, co youtube, spotify czy aplikacje podcastowe wyrzucają w polecanych, sugeruję też metodę, którą sama stosuję: sprawdzanie, co jeszcze tworzą goście tych dużych kanałów.

Jestem pewna, że jest takie wakacyjne wspomnienie sprzed lat, które ma każdy z nas. To stare wspomnienie, jeszcze ze szkoły podstawowej. Są w nim wakacje, jakby rozciągnięte od upału, bo między wyjazdami a powrotem do klasy pojawiły się nudne, bezczynne dni, gdy nic ciekawego nie może się wydarzyć. Spędzacie ten czas u babci, w miejscu, gdzie zapewne jest jakiś las, może rzeka, działki i domy innych babć, za to na pewno nie ma zasięgu ani nikogo w waszym wieku. Telewizor odbiera tylko podstawowe kanały, choć nie przy każdej pogodzie, zasięg telefonii komórkowej jest słaby, a internetu nie ma i nigdy nie będzie. Być może macie ze sobą komputer, jeśli to już takie czasy, lecz wówczas przekonujecie się, że nie jesteście w stanie grać całe dnie i nie robić nic innego. Chociaż przywiezione z domu książki przeczytaliście przynajmniej raz, kartkujecie je ponownie (pod paznokciami macie plamy po drylowaniu wiśni).

Zawsze myślałam, że jestem odporna na nostalgię, a jednak lektura „Tragedii na Titanicu” obudziła w mojej głowie dokładnie to wspomnienie. Licząca 130 stron książeczka to gra paragrafowa w starym stylu. I nie przesadzam tutaj używając słowa „starym”. Pierwsza książka z serii „Choose your own adventure” trafiła na półki w 1979 roku, natomiast samą „Tragedię na Titanicu” Jima Wallace’a Amerykanie mogli przeczytać już w 1996. Jak zatem bawiono się w latach dziewięćdziesiątych?

Czytało się książki skonstruowane tak, że każda strona każe na koniec czytelnikowi wybrać między dwiema możliwościami i wskazuje – zależnie od decyzji -na której stronie jest ciąg dalszy historii. W ten prosty sposób docieramy do 19 różnych zakończeń. Jeśli w tym momencie zaczęliście się zastanawiać, jak to możliwe, że historia zatonięcia „Titanica” ma tyle zakończeń, to jesteście w tym samym punkcie, w którym byłam ja, biorąc książkę do ręki. Brakuje wam tylko książki w ręku, zatem porozmawiajmy o niej jeszcze trochę.

Seria „Stwórz swoją przygodę” oryginalnie była kierowana do czytelników w wieku 9-14 lat. To tłumaczy zarówno duży druk, jak i nieskomplikowany język „Tragedii na Titanicu”. W żadnym wypadku nie jest to jednak książka dziecinna. Krótkie opisy są treściwe, a jednocześnie silnie oddziałują na wyobraźnię, jakby wręcz chciały, by dopowiadać sobie opisy i poboczne wątki. Mimo niewielkiej objętości książki, sprawdzenie wszystkich wariantów fabuły zajmuje kilkadziesiąt minut. Właśnie ilość „co by było gdybów” stanowi – obok nostalgii – najmocniejszą stronę „Tragedii na Titanicu”. Sądzę, że każdy rpgowiec doceni, jak zręcznie autor wprowadza do znanej historii drobne nowe wątki, które zupełnie zmieniają zakończenie. Dodam w tym miejscu, że zmieniają zakończenie dla naszego bohatera, sam „Titanic” zawsze tonie.

Okładkowa cena książki do niecałe dwie dychy, co wydaje mi się kwotą, którą można zapłacić za przypływ nostalgii oraz (dla chętnych) przypomnienie z podstaw tworzenia fabuły. Następnie serdecznie polecam przekazać książkę komuś młodszemu. Bratanicy, kuzynowi, dziecku znajomych. Możecie nawet powiedzieć, że to taki „Bandersnatch” z czasów, gdy Netflix był wypożyczalnią kaset. Potem czekać aż ten nieduży człowiek powróci i zapyta, czy jest więcej takich interaktywnych książek. Wówczas będziecie mogli powiedzieć „jest nawet coś lepszego” i pokażecie mu swoją półkę z rpgami. Możecie mi nie uwierzyć, ale ja w bardzo podobny sposób dowiedziałam się o istnieniu gier fabularnych. Co prawda tamta książka miała inny tytuł. Dowiedziałam się z niej, że podczas rewolucji francuskiej czerwony szalik należy pokazywać tylko odpowiednim osobom, ale to już inna historia.

Dziękujemy wydawnictwu Nowa Baśń za udostępnienie podręcznika w wersji PDF do recenzji.