Bardzo rzadko gram w bitewniaki. Nie dlatego, że ich nie lubię, ale raczej ze względu na “nietrywialny” próg wejścia, sporą (jak na moje warunki) ilość miejsca, która musiałbym na nie poświęcić i fakt, że dostaje w tego typu grach sromotny łomot. Bitewniaki jednak mnie w pewien przewrotny sposób fascynują. Zarówno te duże z dziesiątkami misternie pomalowanych figurek jak i te dużo mniejsze, skirmishowe, gdzie już kilka “ludzików” wystarczy, by zagrać. Dlatego też ucieszyłem się gdy dowiedziałem się, że będę miał okazję napisać o nowej grze z uniwersum Mutanta od Free League Publishing.
Przed wami moje wrażenia z gry “Mutant Year Zero: Zone Wars”

Nie czuje się specjalistą od bitewniaków, a raczej kimś, kto dopiero odkrywa, jak fascynujące może być przesuwanie figurek po stole. Sprawia, że dzisiejszy tekst będzie nieco inny niż zwykle i pokaż wam grę raczej oczami, kogoś dla kogo zastosowane tu rozwiązania są całkowicie nowe.

“Mutant Year Zero: Zone Wars” to skirmishowa gra bitewna, która ufundowała się na Kickstarterze w listopadzie 2022 roku. Składa się na nią zestaw podstawowy zawierający bandy mutantów (Ark Mutants) i antropoidalnych zwierząt (Genlab Tribe) oraz dodatek, w którym znajdziemy “mutantów-psioników” (Nova Cult) oraz roboty (Mechatron Hive). W dzisiejszym materiale traktuje oba te pudełka jako jeden zestaw, ale w odpowiednich miejscach zaznaczę, co znajduje się w konkretnych zestawach.

Ziemie spalone ogniem, czyli świat

Uniwersum rodziny gier “Mutant: Year Zero” to postapokaliptyczna Ziemia, wypalona przez zarazę i wojny. Z dawnego, nieco bardziej rozwiniętego niż nasz współczesny, świata pozostały tylko ruiny i zgliszcza, a także walające się wśród nich artefakty. Mieszkańcy poszczególnych Stref konkurują pomiędzy sobą o zasoby i kontrolę, częściej wybierając przemoc niż dyplomację. Z pozoru – normalny świat postapo.
To, co jednak wyróżnia “Mutanta” to nietypowość frakcji, jakie znajdziemy w tym świecie. Pojawiają się w nim oczywiście klasyczni ludzie, ale większość z nich jest albo szalona, albo zamknięta w ukrytych habitatach, gdzie ukryli się w trakcie Czerwonej Plagi, która zdziesiątkowała mieszkańców Ziemi. Większość takich baz została zniszczona podczas wojny pomiędzy zrzeszającymi pozostałości dawnych korporacji i społeczeństw tytanmocarstwami nazywającymi się Elysium, Noatun i Mimir. Ci, który przetrwali, raczej nie wyściubiają nosa na powierzchnie (co obrazuje brak typowo “ludzkiej” frakcji w skirmishu).
Wypalonym światem rządzą następcy ludzi, będący (w naprawdę olbrzymim uproszczeniu) pozostałościami po eksperymentach naukowców z tytanmocarstw (Mutanci, Zwierzęta i Psionicy) oraz uwolnionymi konstruktami strzegoącymi danych potęg (świadome Roboty). Nowi mieszkańcy Ziemi nie tylko posługują się tym, co znajdą lub skonstruują, ale mają także dostęp do specjalnych mocy (lub modułów u Robotów), które otrzymali w wyniku eksperymentów.
W postapokaliptycznym świecie “Mutanta” nie znajdziemy żadnych większych (czyli wykraczających poza garść osad) społeczeństw, a raczej niewielkie grupy ocaleńców. Cywilizacja jest dopiero na początku swojej drogi do odbudowy (stąd drugi człon pełnego tytułu – “Year Zero”, czyli “Rok Zerowy”). Ziemia skrywa liczne tajemnice (i to im poświęcone są poszczególne gotowe kampanie w grze fabularnej) i jest doskonałym miejscem, by wzbogacić się (i uczynić swoją osadę silniejszą) lub umrzeć i zniknąć w odmętach nowej historii.
Tematem samej gry “Mutant Year Zero: Zone Wars” są działania niewielkich grup poszukiwaczy artefaktów (żeby nie rzec śmieciarzy), który eksplorują świat, zdobywają pozostałości po dawnej cywilizacji i walczą o nie z podobnymi grupami z konkurencyjnych osad.

Skarby pustkowi, czyli zawartość pudełek

W pudełkach “Mutant Year Zero: Zone Wars” oraz “Mutant Year Zero: Zone Wars – Robots & Psionics” znajdziemy wszystko, co potrzebne jest nam do rozgrywki, czyli figurki (po 5 dla każdej z frakcji), wszelkiego typu żetony (w tym te oznaczające neutralnych przeciwników) oraz karty postaci, mutacji, sprzętu i wydarzeń losowych. Dodatkowo w pudełkach możemy znaleźć dwustronne podłoże, kartonowe wypraski z budynkami do samodzielnego złożenia i kartonowe miarki z zaznaczonymi zasięgami.
Taki dobór zawartości sprawia, że nie tylko będziemy mogli nie tylko bezproblemowo zagrać, ale również możemy stworzyć wokół naszych starć świat wypełniony budynkami i roślinnością bez konieczności posiadania własnych, bitewniakowych terenów. Oczywiście kartonowe konstrukcje ustępują tym profesjonalnym, ale jest ich wystarczająco dużo, by gra stała się o wiele przyjemniejsza.
Generalnie w pudełkach znajdziemy wszystko, co niezbędne, by zagrać i dobrze się przy tym bawić.

Bohaterowie pustkowi, czyli postacie

W grze, jak już wspominałem, pojawiają się cztery frakcje: Ark Mutants, Genlab Tribe (w podstawce) oraz Nova Cult i Mechatron Hive (w dodatku). W każdej z grup jest po pięć postaci reprezentowanych przez karty postaci i figurki. Poszczególne postacie opisywane są przez cztery współczynniki: Ranged (walka na dystans), Melee (starcie w zwarciu), Survival (Sztuka przetrwania, czyli wszystkie sytuacje niebojowe) oraz Health (czyli punkty życia). Dodatkowo każda z postaci korzysta ze specjalnych Mutacji przypisanych do poszczególnych frakcji. Postacie wewnątrz “armii” są zróżnicowane, a same grupy nie wydają się, po kilku rozgrywkach, symetryczne. Daje się jednak wyróżnić trzy grupy bohaterów – “z grubsza DPS”, “z grubsza tank” i “z grubsza support”, ze względu jednak na losowe mutacje, które mogą pojawić się w rozgrywkach, trudno mówić o idealnym podziale specjalizacji.
Co ciekawe w grze “Mutant Year Zero: Zone Wars” znajdziemy zasady tworzenia własnych postaci oraz konwertowania bohaterów z RPGa (poza “Elysium”, bo nie mamy dla bohaterów z tej frakcji kart specjalnych). Tworzenie nowego bohatera jest bardzo proste i polega na rozdzieleniu 15 punktów pomiędzy cechy postaci. Konwersja natomiast opiera się na przypisaniu bitewniakowym atrybutom odpowiednich współczynników fabularnego bohatera. Oczywiście taka postać nie będzie miała swojej figurki, ale “proxowanie” (czyli używanie różnych zamienników) w takiej sytuacji ma tradycję tak długą jak historia szachów.

Walcząc o życie, czyli mechanika rozgrywki

“Mutant Year Zero: Zone Wars” jako postawy mechanicznej używa bardzo uproszczonego Year Zero Engine w wersji z gry “Mutant: Rok Zerowy”. Podczas testów rzucamy pulą kości w dwóch kolorach odpowiadającym odpowiednio kościom bazowym i kościom sprzętu. Każda szóstka (na znajdujących się w grze kostkach jest to symbol radioaktywności) oznacza sukces, Testy walki (ale nie Survivalu) możemy forsować, by uzyskać dodatkowe sukcesy lub punkty mutacji (jedynki na kościach bazowych lub znaczek “biohazard”) jednakże jeżeli na takim “pushu” wypadnie nam jedynka (“wybuszek”) na kościach sprzętu to zostaje on uszkodzony i traci nieco swej skuteczności.

Aktywna postać może wykonać jedną akcję i ma do wyboru: ruch i atak, strzał z broni wymagającej celowania, szarżę, sprint, aktywację mutacji odzyskanie sił, pomoc w odzyskaniu sił, oraz proste lub skomplikowane działanie.
Przemieszczanie się postaci definiowane jest przez akcję, którą wykonuje (na przykład “ruch i atak” pozwala przemieścić postać w zasięgu średnim, ale może ona skręcać i na koniec może też ustawić się dowolną stroną, szarża natomiast pozwala na ruch na zasięgu Dalekim, ale tylko w linii prostej), a odległość określana jest dodaną do gry miarkę (zasięg Bliski to 2,5 cala, Średni 5 cali, a Daleki 10 cali)
Ciekawym rodzajem akcji są działania (operations). Proste pozwala na ruch w zasięgu Średnim i wykonanie łatwej czynność (takiej jak podniesienie pojedynczego przedmiotu lub otwarcie drzwi). Skomplikowane działanie pozwala ruch tylko o szerokość podstawki, ale umożliwia podniesienie wszystkich znajdujących się przy Pokonanym przeciwniku, naprawę uszkodzonego artefaktu albo uruchomienie skomplikowanej maszynerii
Sama walka jest bardzo prosta. Opiera się o test odpowiedniego atrybutu, a wyrzucone sukcesy to zadane obrażenia. Możemy je (podobnie jak w innych grach na YZE) obniżyć rzutem na pancerz, a to co zostaje, odejmujemy od Zdrowia celu.
Jeżeli Zdrowie spadnie do 0, postać zostaje Pokonana (Broken) i można jej zabrać przedmioty. Jednakże podczas jej następnej aktywacji może się ona pozbierać do kupy. Musi w tym celu wykonać test Survivalu. Jeżeli jest on zdany, to wstaje natychmiast i może jeszcze zadziałać, w przeciwnym wypadku musi poświęcić więcej czasu na odzyskanie sił i działa dopiero w swojej następne inicjatywie. Niezależnie jednak od efektu testu postać po Pokonaniu staje się Pokrwawiona (Bloodied). Gracz odwraca jej kartę postaci na drugą stronę (czasem wiąże się to ze zmianą jej statystyk) i korzysta z niej dalej, ale jeżeli zostanie ona ponownie Pokonana, to staje się wyeliminowana całkowicie z gry.
Opisane tu mechaniki uzupełnia garść zasad związanych z chowaniem się za osłonami, zdobywaniem doświadczenia, zarządzaniem kampanią i mikroreguły przypisane do konkretnych scenariuszy.
Generalnie “Mutant Year Zero: Zone Wars” to gra mechanicznie bardzo prosta, ma niski próg wejścia (wszystko jest w pudełku) i nauczyć się może jej każdy. Ta “casualowowść” (po polsku można by rzec “niedzielność”) gry sprawa, że z jednej strony jest fajną rozgrywką o przyjemnej regrywalności, a z drugiej nie będzie ona raczej zabawą dla bitewniakowych hardkorów.

Historie z wypalonego świata, czyli scenariusze

W obu pudełkach z “Mutant Year Zero: Zone Wars” znajdziemy w sumie dziesięć zróżnicowanych scenariuszy, od poszukiwania artefaktów, przez obronę arki po walkę z hydrą. Gdy pierwszy raz otwierałem podręcznik do gry, wydawało mi się, że liczba taka to niezmiernie mało, ale po ograniu gry i zrozumieniu tego jak działa regrywalność tego skirmisha zrozumiałem, że to, co znajdziemy w dołączonych do pudełek broszurach, może nam wystarczyć na całkiem długo. Podczas testów ogrywałem tylko dwa pierwsze scenariusze z podstawowego pudełka i mimo kilku podejść każda rozgrywka wydawała mi się inna i unikatowa.

Szukając skarbów, czyli wrażenia z gry

Przygotowując się do napisania tego tekstu, rozegrałem lub obejrzałem pewną ilość rozgrywek w “Mutant Year Zero: Zone Wars”. Wszyscy ludzie, z którymi miałem przyjemność pograć, dobrze się bawili i chętnie powróciliby do kolejnych gier. Wiele frajdy sprawiały zwłaszcza elementy losowe (takie jak inicjatywa, artefakty czy karty strefy) oraz wpadające w odwiedziny na planszę potwory (z naciskiem na Rekina Lądowego, który zawsze wywracał rozgrywkę do góry nogami).
Dużą zaletą okazały się tu łatwe do nauczenia zasady, co sprawiało, że rozgrywka dość szybko ruszała z kopyta. Bardzo fajnie zadziałało też to, że wszystkie niezbędne do gry elementy są w pudełkach.
Część rozgrywek poprowadziłem jako sędzia na obozie (pozdrawiam tu wszystkich grających) i bardzo fajnie też animowało mi się uczestników za pomocą tej gry. Było naprawdę emocjonująco, zwłaszcza że sytuacja na planszy potrafiła zmieniać się błyskawicznie.

Kilka słów na koniec

Muszę przyznać, że gra w “Mutant Year Zero: Zone Wars” sprawiła mi (oraz moim współgraczom) wiele frajdy. Nie mam wiele doświadczenia z bitewniakami (podobnie jak reszta ekipy), ale szybko złapaliśmy reguły i doskonale bawiliśmy się podczas rozgrywki. To gra casualowa, taka do pizzy i “czegoś do picia”, a nie turniejowa gra bitewna. Bardzo fajna, żeby zacząć swoją zabawę z tego typu hobby. Podejrzewam, że specjaliści zabiliby mnie tutaj śmiechem, ale po prostu miałem tu kupę frajdy.
Wiele frajdy sprawiło mi też to, że umieszczono ją w uniwersum, które znam i lubię. Bardzo ułatwiło mi to wejście w klimat rozgrywki. Zdecydowanie będę wracał do “Mutant Year Zero: Zone Wars”, a na pewno zabiorę się znów ze sobą na obóz. Mam też nadzieję, że pojawią się dodatki do tej gry. Chętnie zobaczyłbym nowe armie, budynki i karty Strefy (oraz oczywiście potwory) i mam nadzieję, że Free League Publishing mnie na tym polu nie zawiedzie. Tymczasem jednak wracam do Strefy. Zostało tam wiele artefaktów, a wrodzy eksploratorzy tylko czają się, by mi je zwinąć sprzed nosa!

Bardzo dziękuje wydawnictwu Free League Publishing za udostępnienie PDFa do recenzji

Warto przeczytać

Sprawiedliwość? Kto szuka sprawiedliwości?
Zaprowadzimy naszą własną sprawiedliwość.
Zaprowadzimy ją tu na Arrakis – zwyciężając albo ginąc.
– Frank Herbert „Diuna

“Diuna” Franka Herberta przeżywa w ostatnich latach prawdziwy popkulturowy renesans. Poza naprawdę rewelacyjnym filmem wyreżyserowanym przez Denisa Villeneuve’a na rynku pojawiło się całe mnóstwo innych projektów adaptujących to klasyczne dzieło science fiction w różnych formach. Obok recenzowanego już na Alchemii RPGa pojawiły się komiksy, gry komputerowe oraz oczywiście planszówki. I to właśnie jednej z tych ostatnich, czyli tytułowi “Diuna: Secrety Rodu”, poświęcony będzie dzisiejszy materiał.

“Diuna: Sekrety rodu” zaprojektowana i wydana została przez Portal Games. Wydawnictwo to rpgowcom znane jest przede wszystkim jako twórcy “Neuroshimy” i “Monastyru” oraz magazynów “Portal” i “Gwiezdny Pirat”, jednak na rynku planszowym ma ono bardzo szerokie portfolio tytułów własnych i tłumaczonych, w tym między innymi takich klasyków jak “Robinson Crusoe”, “Neuroshima Hex”, “Zombicide”, “Blood Rage”, “Rising Sun” oraz prześwietny “Aeon’s End”.

“Diuna: Sekrety rodu” to kooperacyjna gra narracyjna działająca na mechanice dobrze przyjętego na całym świecie “Detektywa”. Oznacza to, że wspólnie będziemy rozwiązywać jakąś tajemnicę, badając różne ścieżki fabuły i mierząc się z konsekwencjami własnych wyborów. W dużym uproszczeniu – storytellowa sesja RPG z elementami powieści paragrafowej.

Fabuła

Akcja gry toczy się rok po upadku rodu Atrydów, w czasie gdy Arrakis jest rządzona żelazną ręką “Bestii” Rabana. To czas brutalnej okupacji, losowych egzekucji i rabunkowego wydobycia przyprawy. Planetą zarządzają brutalni żołdacy z Harkoneńskiej Służby Bezpieczeństwa, którzy bez cienia skrupułów wybijają całe wioski i sicze. Innymi słowy – nie jest wesoło i nic nie wskazuje, by było lepiej.

Akcja gry toczy się w okolicach stworzonego na jej potrzeby miasta Tel Gezer, znajdującego się w zachodniej części Basenu Hagga. Domeną tą rządzi pomniejszy ród Sorco, który niegdyś wspierał Atrydów, jednak po tym jak obróciło się koło historii cmoknęli oni w pierścień panów z Giedi Prime, co pozwoliło im zostać u władzy.

W trakcie rogrywki wcielamy się w czwórkę nieprzyjaznych Harkonnenom bohaterów, którzy z różnych powodów najpierw znaleźli się w areszcie sił tyranizujących Arrakis, a potem zostali z niego odbici przez przywódczynię lokalnego fremeńskiego ruchu oporu, Zarzur. Przezacna owa niewiasta składa naszym milusińskim propozycję nie do odrzucenia, która powoduje, że lądują w samym środku intrygi będącej fabułą gry.

Patrząc na fabułę z punktu widzenia mistrza gry, to jest ona przemyślana naprawdę bardzo sensownie. Ma kilka ciekawych wątków pobocznych, sprawnie i z pomysłem zaprojektowanych bohaterów niezależnych, których łączy siatka bardzo dobrze przemyślanych zależności. Jednak medium, jakim jest quasiparagafowa gra planszowa dość mocno ją spłyca i nie pozwala jej w pełni rozwinąć skrzydeł.

Rozgrywka

Mechanika gry jest dość prosta. W każdym z rozdziałów mamy linię czasu, która wyznacza, ile w jego trakcie będziemy mogli wykonać ruchów, którymi jest tutaj dobieranie Kart Spotkań. Rozpoczynając każdy segment fabuły, czytamy wstęp fabularny i dowiadujemy się, ile możemy ruchów wykonać i do jakich Kart Spotkań mamy dostęp na starcie. Początkowe kartoniki mogą prowadzić donikąd, zawierając tylko informacje fluffowe albo wskazówki, ale mogą też dawać nam dostęp do kolejnych kart, pozwalając nam zagłębić się dalej w historię. Sporą część Kart Spotkań możemy odpalić za darmo, czasem jednak będziemy musieli za nie zapłacić należącymi do postaci żetonami Zasobów (Broń, Przyprawa, Woda, Podstęp).
Za czynnik losowy w grze odpowiadają żetony Konsekwencji. Gdy dojdziemy do miejsca w fabule oznaczonego ich symbolem, musimy wylosować kartonik z odpowiedniego stosu (ja, grając, wrzuciłem żetony do nieprzezroczystego woreczka, co serdecznie polecam) i dostosować się do wyroków Fortuny. Co ważne, konsekwencją wyciągnięcia nieodpowiedniego żetonu jest utrata punktu doświadczenia, czyli generalnie mamy do czynienia z czymś na kształt znanego z RPGów “kosztownego sukcesu”.
Poza dostępem do głębszych warstw fabuły Karty Spotkań nagradzają nas czasem dodatkowymi Zasobami oraz możliwością zapoznania się z Historiami, Księgofilmami i kartami Ilustracji. Ich celem jest przede wszystkim pogłębienie immersji z grą, jednak często zawierają one też dodatkowe wskazówki lub nawet dają dostęp do kolejnych Kart Spotkań.
Przy tej okazji warto też wspomnieć, że część elementów gry dostępna jest w formie cyfrowej i intra każdego z rozdziałów, Księgofilmy oraz Historie możemy obejrzeć na stronie gry w postaci filmików.
Gdy skończy nam się czas, kończymy rozdział i zdajemy raport. Na tej samej stronie, dzięki której mamy dostęp do filmików, odnajdziemy też pytania dotyczące rozegranej przez nas fabuły rozdziału, a wynik śledztwa zapisywany jest na naszym koncie. Szkoda tylko, że przy okazji nie można zapisać tam naszego stanu żetonów, co bardzo pomogłoby w zapamiętaniu stanu gry, gdybyśmy chcieli po zakończonym rozdziale przerwać na jakiś czas rozgrywkę.
Pomiędzy poszczególnymi rozdziałami drużyna otrzymuje punkty doświadczenia, za które może kupować rozwinięcia dla postaci pozwalające na dobieranie dodatkowych żetonów. Awanse te zrealizowane są za pomocą naklejek na karty postaci. Ten niewielki element rozgrywki typu legacy można oczywiście pominąć i rozwinięcia zapisywać na kartce, zwłaszcza jeżeli chcemy zagrać w “Diuna: Sekrety Rodu” z więcej niż jedną grupą.

Grę można spokojnie rozegrać samemu lub zebrać grupę liczącą do czterech osób. Całość rozgrywki powinna zająć od 2 do 4 godzin, a jej długość będzie bardzo zależeć od tego, jak doświadczeni jesteście w analizowaniu śladów i wskazówek. My szliśmy przez tę grę jak ciepły nóż przez masło.
Na koniec warto też wspomnieć, że gra ma dość niewielką regrywalność. Zarówno elementy legacy, jak konstrukcja, która sprawia, że tajemnica jest w dużej mierze rozwiązana na koniec, sprawią, że po 2-3 rozgrywkach poznamy całość fabuły i jej odnóg.

Wykonanie

Gra jest wykonana naprawdę ładnie. Jej stylistyka graficzna bardzo mocno nawiązuje do najnowszej filmowej adaptacji książki Franka Herberta, ale grafiki, zwłaszcza te na kartach ilustracji, są naprawdę miłe dla oka. Poszczególne elementy wykonane są bardzo porządnie i z solidnego kartonu lub przyjemnego papieru kredowego. Jedynym wyjątkiem jest tu mapa Arrakis, którą wydrukowano na papierze nieco gorszej jakości. 

Wrażenia ogólne

“Diuna: Sekrety rodu” to bardzo sympatyczne wprowadzenie w okołogrowy wariant uniwersum, dla ludzi, którzy znali je do tej pory tylko z filmów lub książek i mają niewielkie doświadczenie z grami. Fabuła i mechanika są niezwykle proste, a przy okazji ładnie ilustrują to, że uniwersum może istnieć poza książkami i że można go doświadczyć inaczej niż tylko oczami ich bohaterów.

Mimo że trafiają do mnie zupełnie inne gry, to i tutaj znalazłem całkiem sporo frajdy, zwłaszcza analizując stojącą za grą warstwę fabularną i zaprojektowany na jej potrzeby subsetting. Samo Tel Gezer i oplatająca je sieć intryg spodobały mi się na tyle, że gdy siądę do rpgowej “Diuny” to prawie na pewno przeciągnę moją drużynę przez to przeklęte przez bogów i ludzi miejsce. I wszyscy będziemy z tego powodu szczęśliwi.
Do zobaczenia na pustyni i nie zapomnijcie o filtrfrakach!

Bardzo dziękuje wydawnictwu Portal Games za udostępnienie materiałów do recenzji

Warto przeczytać

Pan Chichotek nie miał szczęścia w życiu. Charakterystyczny układ kości policzkowych powodował, że nie ważne jak nałożył makijaż to i tak po kilku chwilach wyglądał jakby miał namalowaną na twarzy czaszkę. Dzieci płakały na jego widok, a rodzice zamiast wynajmować go na przyjęcia, częściej chwytali za widły i pochodnie, by wygnać go z kolejnych wiosek. Nic więc dziwnego, że gdy tylko pojawiła się okazja przyłączył się do cyrku podobnych mu dziwadeł, licząc, że znajdzie w nim spokój i przyjaźń…
Mylił się… Och, jak bardzo się mylił… Prawdziwe tragedie dopiero nadchodziły…

“Gloom” jest karcianą grą planszową stworzoną przez Keitha Bakera i wydaną przez Atlas Games. Za polską edycję odpowiada Black Monk Games. W grze kierujemy losami rodziny pełnej odmieńców i groteskowych indywiduów. Naszym celem jest doprowadzenie ich do skrajnego wyczerpania psychicznego poprzez bombardowanie ich tragediami, pechowymi zdarzeniami, chorobami i wszelką możliwą makabrą, a następnie zakończenie ich żywota. Jednocześnie musimy dbać, by rodziny, którymi opiekują się nasi przeciwnicy, były radosne i szczęśliwe.
“Gloom” jest karcianą makabreską i skierowany jest przede wszystkim do ludzi, których bawi czarny, groteskowy humor i nie mają problemów z zabawą makabrą i przerysowanym komiksowo okrucieństwem. Jeżeli lubicie “Rodzinę Addamsów”, “Ze śmiercią jej do twarzy”, “Opowieści z krypty” czy “Serię niefortunnych wypadków” to klimat “Gloom” powinien wam się spodobać.

Makabryczną stylistykę gry doskonale podkreśla jej szata graficzna, mocno kojarząca się z gotyckimi powieściami, a także nazwy kart i umieszczone na nich podpisy. Królują tu, oczywiście, groteskowy pesymizm i czarny humor. Na przykład karta “Rozdarto go na strzępy” ma podpis “Odnajdowano go kawałek po kawałku”, a “Trawiła go gangrena” – “Chodzi lisek koło drogi, nie ma ręki, ani nogi”. Dla ludzi nierozumiejących tego typu żartów gra może być nieco trudna w odbiorze, ale ja rechotałem radośnie przy każdym przeczytanym podpisie. Sam projekt kart jest też istotną częścią mechaniki. Są one częściowo przezroczyste, tak, że po ułożeniu ich na sobie widzimy interesujące mechanicznie elementy na leżących poniżej kartach.

Zasady gry “Gloom” są proste, generalnie czytelne i bez trudu da się je wytłumaczyć w ciągu kilku minut nowemu graczowi. Co interesujące, gramy w nią na dwóch poziomach. Po pierwsze, mamy poziom mechaniki – stricte matematyczne bilansowanie zysków i strat i taktyczne szukanie okazji, by podłożyć przeciwnikowi świnię, a swego podopiecznego uśmiercić, nim ten odpowie nam pięknym za nadobne i zrujnuje nasz misterny plan.

Drugim jest poziom opowieści, czyli fabularyzowanie przygód naszych podopiecznych poprzez opowiadanie krótkich historyjek związanych z właśnie zagraną kartą. Samo granie na poziomie mechaniki sprawdza się bardzo dobrze, jednak gra naprawdę nabiera rumieńców, gdy gramy na obu poziomach naraz. Makabryczne i pełne czarnego humoru opowieści dodają całej rozgrywce niesamowitego klimatu, podobnie jak karkołomne próby nawiązania do poprzedniego “odcinka” przygód naszego pechowego podopiecznego. “Gloom” to moim zdaniem świetne (choć, nie ma co ukrywać, nieco upiorne) ćwiczenie na kreatywność i improwizację.

Mechanika

Sam przebieg rozgrywki jest bardzo prosty. Zaczyna ją ten, kto wymyśli najsmutniejszą historię o rodzinie, którą się opiekuje. W trakcie swojej tury można wykonać do dwóch akcji, którymi są: zagranie jednego z trzech typów kart (o tym za chwilę), odrzucenie całej ręki lub spasowanie. Gdy to zrobimy, dobieramy karty do pełnej “ręki” (czyli zwykle do pięciu, choć jest wiele kart to modyfikujących) i swoją turę gra kolejny gracz.

W grze, poza “kartonikami” z wizerunkami rodziny, mamy trzy rodzaje kart. Karty Wydarzeń wywołujące natychmiast jakiś zmieniający grę efekt, Karty Nagłej Śmierci, które kończą żywot jednego z naszych podopiecznych, co daje nam na koniec gry punkty, oraz karty Modyfikacji, które zmieniają Samozadowolenie postaci, na której je ułożymy (nie musimy ich kłaść na członkach swojej Rodziny, w końcu czasem chcemy uszczęśliwić pupila jednego z naszych przeciwników). Karty Modyfikacji mają czasem zdolności specjalne (które są odpalane natychmiast po położeniu, albo mające działanie ciągłe), a także dają nam Symbole Opowieści, które pozwalają położonej Modyfikacji wchodzić w synergię z innymi kartami. Karty Modyfikacji i Nagłej Śmierci układamy bezpośrednio na kartach naszych podopiecznych. Jak pisałem wcześniej, są one wykonane z przezroczystego plastiku, a nadruk znajduje się tylko w strategicznych miejscach, więc ułożenie ich na sobie powoduje zakrycie odpowiednich części karty, a co za tym idzie modyfikację jej parametrów. Postać możemy modyfikować do momentu zamknięcia jej Kartą Nagłej Śmierci. Partia “Gloom” kończy się natychmiast, gdy ostatni z podopiecznych któregokolwiek z graczy odejdzie z tego świata, a wygrywa ją ten z uczestników, który ma najwięcej ujemnych punktów Samooceny. I to zasadniczo tyle, jeżeli chodzi o podstawowe zasady.

Obok tradycyjnego “Gloom” Black Monk wydał jeszcze dwie gry na licencji Atlas Games, czyli czerpiący z mitologii Lovecrafta – “Cthulhu Gloom” oraz “Munchkin Gloom” – powiązany z klasyczną już grą o zdobywaniu poziomów i podrzucaniu sobie świń od Steve Jackson Games. Obie gry zostały wizualnie i fabularnie dopasowane do odpowiednich uniwersów, ale działają na tej samej mechanice co tradycyjny “Gloom”.

Cthulhu Gloom

Ta wersja gry zabierze nas do nowej Anglii i postawi w centrum konfliktu pomiędzy czterema klasycznymi cthulhowymi frakcjami – jajogłowymi z Uniwesytetu Miscatonic, szaloną Rodziną Whatleyów, ryboludzkimi Mieszkańcami Innsmouth i pensjonariuszami Przytułku w Arkham. Tego wariantu gry nie wygrywa najbardziej zdołowana frakcja, a najbardziej szalona. Dopasowano też w bardzo fajny sposób same nazwy i opisy kart. Wśród bohaterów mamy więc na przykład znanych z opowiadań Samotnika z Providence: Randolpha Cartera, starego Marsha, Herberta Westa i Wilbura Whatleya. Na kartach natomiast przewiną się takie klasyki jak “Wypowiedział słowo Hastur trzy razy”, “Będzie krzyczał przez eony”, Wielka rasa z Yith” oraz “Podarowano mu posążek”. Historie opowiadane w “Cthulhu Gloom”, obok makabrycznych tragedii, sprowadzać też będą szaleństwo oraz nieopisaną i wymykającą się euklidesowej geometrii grozę. Ktoś złośliwy mógłby nawet rzecz, że upodobnią życie naszych podopiecznych do krótkiego i szalenie intensywnego żywotu Badaczy w “Zewie Cthulhu”.

Mechanicznie ta wersja “Gloom” wprowadza dwa dodatkowe elementy. Pojawiają się Karty Przygód, które możemy wystawić na stół po spełnieniu odpowiednich wymagań (a przeciwnicy mogą próbować nam je odebrać) oraz specjalny rodzaj Kart Modyfikacji wprowadzający efekty, które pozostają w grze nawet po przykryciu danej karty.

Niestety, grając w polską wersję “Cthulhu Gloom” należy uważać. Do niektórych kart wdarł się mi-go drukarski i zamiast Poczytalności można na nich znaleźć charakterystyczną dla innych gier na tej mechanice Samoocenę. By w pełni cieszyć się grą wystarczy założyć, że Samoocena jest tym samym co Poczytalność i dalej matematyka w grze będzie się zgadzać.
Moim zdaniem “Cthulhu Gloom” może być bardzo fajnym wprowadzeniem w świat mitologii Lovecrafta.

Munchkin Gloom

Drugi z “Gloomów” na licencji zabierze nas w świat popularnej parodii gier fabularnych – karcianki “Munchkin”. Zamiast rodziną “zaopiekujemy” się jedną z czterech drużyn (do wyboru są Bohaterowie, Złoczyńcy, Dzika Banda i Mikserzy) i zamienimy ich kolejną wyprawę w piekło. Podobnie jak wypadku “Cthulhu Gloom” i tutaj całkiem sprawnie dopasowano grę do realiów “Munchkina”, a także do popkultury związanej z literaturą fantasy. Pośród postaci znajdziemy więc Skonana, Braciszka Tłoka, Sir Tylżyckiego oraz Jaskierka. Karty Wydarzeń i Nagłej śmierci natomiast nawiązują do dobrze znanych przeciwników i kart z samego “Munchkina” jak Nochal, Młotomyszy czy Przydupas, a także nieśmiertelny “Szaszłyk ze szczura”. Mnie osobiście ubawiły jednak nawiązania wprost do gier RPG, czyli karty takie jak “Rozdziel drużynę”, “Zdradzony przez kości” albo “Wkurzył Mistrza Gry”. Mechanicznie “Munchkin Gloom” nie wprowadza żadnych większych zmian, jednak ma nieco inny układ Zdolności Specjalnych na kartach, powodujący większy “przemiał” talii. Bardzo podobają mi się też nowe Karty Wydarzeń, które należy zagrać natychmiast po ich dociągnięciu. Ich działanie jest zbyt mocne (bo na przykład pozwalają zamienić postacie pomiędzy graczami) i wprowadzają początkowo pewien chaos, ale w ostatecznym rozrachunku bardzo uatrakcyjniają rozgrywkę (zwłaszcza jak musisz dołączyć tę zamianę bohaterów do opowiadanej historii wyprawy). Nie jestem fanem “Munchkina” od kiedy przegrałem turniej w tę grę. Jednak jego Gloomowa wersja przypadła mi do gustu. Nadal mam możliwość bycia wrednym i mogę podkładać przeciwnikom “świnie”, ale przy okazji mogę dorzucić do tego historię o wyjątkowo niezdarnej grupie pierwszopoziomowców zabijających się o własne nogi w drodze ku nieuchronnej samozagładzie. Wszyscy pamiętamy takie sesje, prawda?

Kilka słów na koniec

“Gloom” to niewątpliwie gra, którą warto się zainteresować. Lekka mechanicznie i zabawna (jeśli ktoś lubi czarny humor i makabreski oczywiście). Dobrze sprawdzi się zarówno jako gra imprezowa (tym bardziej, że wyjątkowo trudno zniszczyć karty rozlewając na nie cokolwiek), jak i szybka gra, którą można rozegrać przed sesją czekając na spóźnialskich. Ma całkiem przyjemną regrywalność i po kilkunastu partiach mam ochotę w nią grać dalej. Jeżeli tylko możecie grajcie w nią wzbogacając partie o warstwę fabularną. To bardzo dobre ćwiczenie z improwizacji i tworzenia fabuł “ad hoc”, ale przede wszystkim – świetna zabawa.

Dziękuje wydawnictwu Black Monk Games za udostępnienie gier do recenzji.