W drugiej części recenzji skupię się na mechanice i postaciach. Jak wiecie z części pierwszej, w grze “Age of Sigmar: Soulbound” wcielamy się w tytułowych Związanych, mniej lub bardziej chętnych wybrańców bogów, stojących na straży Krain Śmiertelnych. Nasi bohaterowie są specjalistami w tym, co robią i dodatkowo wspiera ich Duszogień, czyli energia ich własnych dusz połączonych w Scaleniu. Z tej części dowiecie się natomiast, jak mechanika wspiera to założenie.

Mechanika

Mechanika “Age of Sigmar: Soulbound” ma pewne elementy wspólne z “czwórką”, ale jednocześnie jest mechaniką od dawnych młotków zupełnie inną. Zapomnijcie więc o archaicznych “kasetkach” (k100) i powitajcie grę, w której rzucamy wyłącznie “kaszóstkami” (k6).

 Współczynniki i Talenty

W porównaniu z innymi “młotkami” liczbacech jest potężnie ograniczona, gdyż mamy ich tylko trzy: czyli Ciało (Body), Umysł (Mind) i Duch (Soul). Pierwsza, jak można się domyślić, odpowiada za fizyczny aspekt naszej postaci – jej siłę, zręczność i koordynację ruchową. Druga za spryt, spostrzegawczość i wiedzę postaci, a trzecia za jej wewnętrzną siłę, ducha i determinację. Cechy osiągają wartość od 1 do 8 i determinują część puli kości, które wykorzystamy w rzucie. Oprócz cech mamy również 24 dość klasyczne RPGowo umiejętności. Fanów Młotka na pewno ucieszy fakt, że za walkę odpowiada umiejętność nazwana swojsko Walką Wręcz (Weapon Skill), a za ataki dystansowe Umiejętności Strzeleckie (Ballistic Skill). Umiejętności mają dwie wartości: Trening i Skupienie (Focus). Pierwsza z wartości daje nam dodatkowe kości do testu, druga pozwala podnieść o swoją wartość wynik na jednej z kości. Co ważne, umiejętności nie są na sztywno powiązane z cechami, co może owocować bardzo ciekawymi kombinacjami w trakcie rzucania testów.

Poza wyżej wymienionym mamy również Cechy Bojowe. Są to Zwarcie (Melee), Celność (Accuracy) oraz Obrona (Defence). Co ciekawe, nie mają one wartości cyfrowych tylko słowne. Określamy je, korzystając z odpowiedniej tabelki, zwanej Drabinką. Wartość Zwarcia wynika z Ciała i Walki Wręcz, Wartość Celności z Umysłu i Umiejętności Strzeleckich, natomiast Obronę z Ciała i Refleksu. Te trzy współczynniki potrzebne nam są potem w walce, do określenia tego, jak trudno jest nam trafić przeciwnika i jak trudno być samemu zranionym.

Oprócz tych trzech mamy jeszcze kilka innych dodatkowych współczynników uzupełniających, czyli: Wytrzymałość, Rany, Inicjatywę i Pancerz. Co ciekawe, nasza ogólna żywotność, czyli Wytrzymałość i Rany są określane, korzystając ze wszystkich trzech cech naszej postaci, więc nawet jeżeli gramy chucherkowatym intelektualistą, nie poskładamy się jak domek z kart po pierwszym beknięciu championa Chaosu.

Testy

Określanie powodzenia naszych działań w “Age of Sigmar: Soulbound” jest banalnie proste. Bierzemy tyle kości, ile wynosi odpowiednia Cecha i Umiejętność, i turlamy nimi w oparciu Poziom Trudności (Difficulty Number) testu. Składa się on z dwóch wartości, czyli Trudności i Złożoności testu. Pierwsza oznacza to, jaka cyfra na kości minimalnie oznacza sukces, a druga – ile takich sukcesów trzeba mieć, by zdać test. Graficzny zapis testu, w którym sukces pojawia się gdy na k6 wyrzucimy 4,5 albo 6, a do zdania potrzebujemy dwóch sukcesów, to 4:2, ale w trakcie sesji pewnie będzie mówiło się “cztery na dwa” albo “cztery – dwa”.

Przykład:

Ultar Grzybobójca przeskakuje nad murkiem, ścigając uciekającego wodza orruków. MG mówi więc: “Jesteś niewysoki nawet jak na fyreslayera. Test Ciała i Atletyki, PT to 5 na 2.” Gracz bierze swoje 4 kostki ciała i 2 atletyki, i turla, wyrzucając 3,1,5,3,2,6, czyli dwa sukcesy. Test jest zdany i duardin może dalej ścigać poczwarę.

Po rzucie możemy też zarządzać naszymi wynikami, korzystając ze Skupienia w umiejętności. Jej wartość możemy po rzucie dodać do wrzuconych na kościach wyników, dowolnie ją rozdzielając.

Poza testami Prostymi mamy również testy Przeciwstawne. Działają one bardzo intuicyjnie. Obie strony rzucają na 4:1 i wygrywa osoba, która uzyska więcej sukcesów. Okoliczności i Talenty mogą powodować, że postacie w teście przeciwstawnym uzyskają Przewagę (PT testu przeciwstawnego to wtedy 3:1) lub Utrudnienie (analogicznie PT to 5:1).

Ostatnim rodzajem testów są Testy Przedłużone, czyli takie, których nie musimy zdać w jednym rzucie, ale możemy sukcesy zdobywać w nim stopniowo.
Miłe jest to, że w podręczniku znajdziemy tabelę przestawną, zawierającą zgrubne prawdopodobieństwo zdania testu. Dzięki niej możemy oszacować, jakie szanse ma postać na zdanie testu przy różnych Poziomach Trudności. Może być to bardzo pomocne, zwłaszcza na początku naszej przygody z Soulboundem, by zarządzając oboma suwakami trudności, nie przeszarżować i nie dawać testów niezdawalnych, albo nieciekawie łatwych. Po jakimś czasie będziemy to wiedzieć zapewne instynktownie, ale na początku, gdy jeszcze uczymy się mechaniki, zawarta w podręczniku tabela przestawna jest na wagę złota.

Kończąc temat testów, warto też wspomnieć, że nadmiarowe sukcesy, jakie uzyskamy w teście, to Poziom Sukcesu. Zazwyczaj ma on znaczenie fabularne, czasem przekłada się jednak na mechanikę (na przykład w postaci dodatkowych ran lub dodatkowych efektów na konkretnych zaklęciach)  podręcznik sugeruje, też by MG nagradzał za szczególnie dużą ilość sukcesów, na przykład dodatkowymi informacjami lub opcjami.

Zapał i Duszogień

W “Age of Sigmar: Soulbound” nasi bohaterowie mają do pomocy dwie meta waluty. Słabszą i indywidualną – Zapał (Mettle) oraz mocniejszą i stanowiącą dobro całej drużyny, czyli Duszogień (Soulfire). Bazowy poziom pierwszej to połowa naszego Ducha (Soul) i jeden jej punkt regeneruje się co turę. Możemy dzięki niej wykonać dodatkową akcję w turze, korzystać z Cudów lub Talentów, a także podwoić wartość naszego treningu w danej umiejętności (deklarowane przed rzutem, efektywnie zwiększające naszą pulę kostek) oraz podwoić nasze Skupienie (deklarowane po rzucie).

Duszogień jest potężniejszy i początkowo drużyna ma go tyle ile, ilu członków liczy nasze Scalenie.  Mechanicznie pozwala ona na uzyskanie na rzucie maksymalnej ilości sukcesów, przerzut dowolnej liczby kości, odzyskanie całego Zapału, albo Wytrzymałości oraz na oszukanie śmierci przez ustabilizowanie postaci ze Śmiertelną Raną). Duszogień regeneruje się bardzo wolno, bo o jeden gdy wykonamy krótkoterminowy cel drużyny, albo Pomiędzy Przygodami (Downtime), jeżeli ktoś w drużynie (albo cała drużyna) poświęci swoją akcję na regenerację zasobu.

Zagłada

Oczywiście dla dobrych metawalut musi istnieć jakaś przeciwwaga i tym w Age of Sigmar: Soulbound jest Zagłada (Doom). Rośnie ona, gdy ktoś z drużyny zginie, użyje Duszognia bez zgody reszty lub ucieknie z pola walki. A także w sytuacjach, gdy Trwoga stanie się Zagrożeniem (o mechanice zadań pobocznych przeczytacie dalej), albo drużyna pozwoli na to, by stało się coś strasznego, mimo że mogli temu zapobiec. Spada natomiast, gdy zabity Gromowieczny zostanie Przekuty, gracze dokonają Oczyszczenia lub pozbędą się jakiegoś Zagrożenia. Co ważne Zagłada nie jest zasobem, który się wydaje, jest raczej „paskiem postępu” zwycięstwa wrogich Porządkowi sił.

Fabularnie Zagłada przekłada się na rosnące poczucie zagrożenia w okolicy i spadek ogólnego dobrobytu. W mieście zaczynają się niesnaski, na prowincji częściej można spotkać istoty Chaosu. Im ten poziom jest wyższy, tym zmiany są bardziej dotkliwe. Mechanicznie natomiast, niektóre potwory stają się silniejsze razem z rosnącą Zagładą.

Pomysł sam w sobie jest bardzo fajny, jednak moim zdaniem podręcznik główny trochę słabo go wykorzystuje. Otrzymujemy co prawda porady, jak ogrywać Zagładę fabularnie, ale tylko trzy potwory w bestiariuszu zmieniają się dzięki zagładzie.

Walka

Mechanika walki w “Age of Sigmar: Soulbound” jest prosta, lekka i przyjemna. Do określenia Trudności trafienia przeciwnika używamy Drabinki naszych Cech Bojowych. Jeżeli próbujemy kogoś uderzyć, porównujemy nasze Zwarcie z Obroną celu. Jeżeli są one takie same, to nasze PT równe jest 4:1. Jeżeli jesteśmy lepsi o jeden stopień od przeciwnika, to PT spada do 3:1, a jak o dwa stopnie to 2:1. Analogicznie, jeżeli jego obrona jest wyższa od naszego ataku, to PT wynosi 5:1 albo 6:1. Aby trafić, potrzebujemy jednego sukcesu.

Sukcesy, stają się dodatkowymi Obrażeniami, które dodajemy do stałej wartości wynikającej z broni, którą władamy. Skalkulowane Obrażenia odejmujemy od Pancerza i to, co zostanie od Wytrzymałości. Gdy ta się nam skończy, otrzymujemy Rany. Te mogą być Lekkie (jeżeli otrzymamy 1 Obrażenie przy zerowej Wytrzymałości), Poważne (2-4 Obrażenia) lub Krytycznie (5 lub więcej). W zależności od powagi Rany zaznaczamy na Torze Ran odpowiednio 1, 2 lub 3 pola. Gdy Tor Ran nam się skończy, otrzymujemy Ranę Śmiertelną i musimy wykonać Test Zachowania Życia.

Przykład:

Ultar, mimo krótkich nóżek, dopadł rannego wodza orruków i bije go swym toporem. Zwarcie Ultara jest Świetne (Great), a obrona Orruka tylko Dobra (Good). Ultar zdaje więc test ataku na 3:1.
Bierze swoje Ciało i Walkę wręcz i turla.
Wypada 3,2,2,4,6,6 – czyli 4 sukcesy. Ultar zadaje 6 obrażeń (Jego Wielki Topór ma +2 do obrażeń).
MG na szybko odejmuje 1 za Pancerz Orruka (gruba skóra) i pozostałe 4 to czyste obrażenie. Wódz orruków był już ranny, więc dwa pierwsze obrażenia redukują mu Wytrzymałość do zera, dwa kolejne “wkładają” Poważną Ranę. Gdyby wódz był zwyczajnym przeciwnikiem, już by nie żył, a tak tylko zwija się z bólu…

Soulbound, jak wiele współczesnych, bardziej przygodowych RPGów, wprowadza podział na 4 kategorie przeciwników. Mamy więc Miniony, których wytrzymałość równa jest 1 i padają jak zboże pod kosą, ale mogą atakować w grupach zwanych Hordami (Swarm), w których są ździebko silniejsze). Mamy Wojowników, którzy mają normalną Wytrzymałość, ale nie mają Ran. Mamy Czempionów, którzy oprócz wytrzymałości mają też Zapał oraz Wybrańców, czyli nemesis o mechanicznych możliwościach porównywalnych z postaciami. W przeciwieństwie do klasycznego młotka w “Age of Sigmar: Soulbound” niczym szczególnym nie będą więc jednakowo starcia z hordami przeciwników i roznoszenie na mieczach wielokrotnie większych sił. Dodatkowo, przeciwnicy są nieco przeskalowani w dół, więc mniejsze demony będą dla nas mięsem armatnim (większym niż niektórzy ludzcy Chaośnicy), a pojedynki z większymi będą wymagające, ale nie samobójcze.

Magia

W Soulbound nasz czarodziej lub inny użytkownik magii może tak jak w Warhammerze od 2 edycji w górę korzystać z jednego z 8 kolorów magii. Rzucanie zaklęć samo w sobie jest prostsze niż wcześniej (bo wymaga tylko jednego testu Splatania Magii, by uwolnić swe mordercze efekty). Jednakże nieudany test, mimo że nie wiąże się już z manifestacją Chaosu, to i tak powoduje, że gęsta brązowa substancja uderza w wentylator i dzieją się złe rzeczy od prostych obrażeń, jakie otrzymuje mag do powstania tak zwanego Nieskończonego Zaklęcia, czyli takiego, które w danym miejscu pozostanie już na stałe (szkoda, że podręcznik opisuje tylko jedno takie zaklęcie, ale zawsze to coś, od czego można zacząć).

Dodatkowo, magia przeszła trzy dodatkowe zmiany. Po pierwsze, można korzystać z więcej niż jednego wiatru magii. Nie jest to łatwe, ale jest możliwe. Po drugie, otrzymujemy mechanikę tworzenia własnych zaklęć w trakcie Downtime, która pozwala w łatwy sposób (bo składając z klocków) stworzyć całkowicie nowe zaklęcie. Trzecia to dodatkowy rodzaj magii, czyli Zaklęcia Głębi Idonethów, pozwalająca nie tylko zarządzać wodą, ale także wzywać Etezmiar (EtherSea) i zsyłać amnezję.

Podręcznik oferuje całkiem przyzwoity wybór czarów na początek, a dzięki mechanice tworzenia nowych nasze możliwości stają się niezmierzone. Bardzo ciekawy ruch ze strony twórców, bo jednocześnie mamy tu wiele rzeczy, które pamiętamy ze starego młotka, ale z drugiej wyraźnie widzimy, że nasze postacie są o wiele potężniejsze niż te ze Starego Świata.

Inne mechaniki o których warto wspomnieć

• Runy – granie Fyreslayerami daje nam dostęp do specjalnych wykonanych z ur-złota (czyli jak wierzą duardinowie ciała Grimnira) run, które umieszczane są w ciele naszego Fyreslayera, dając mu bardzo konkretne bonusy do walki (na przykład Runa Żelaznego Ciała daje jeden punkt Pancerza). Jednakże po 3-4 sesjach w runach kończy się moc i nasz duardin musi szukać nowych zapasów ur-złota i kogoś, kto wykuje dla niego nowe runy do umieszczenia w ciele.
• Steampunkowe zbroje – Kharadronowie, czyli podniebne krasnoludy, noszą na sobie specjalne eter-uprzęże, do których mogą podpiąć kolejne elementy ichniejszego sprzętu. Parowe młoty, kule wypełnione Eter-Złotem, pozwalające latać, egzoszkielet zwiększający nasze Ciało i inne. Każda uprząż może jednak przyjąć ograniczoną ilość sprzętu i co jakiś czas wymaga ładowania. W podręczniku mamy spory wybór sprzętu, który możemy zbudować (lub kupić) podpiąć do uprzęży naszego Kharadrona.
• Cuda – kapłani w “Age of Sigmar: Soulbound” nie korzystają z magii i zaklęć w tradycyjny sposób. Mogą natomiast wykupować specjalne Talenty zwane Cudami, dające im nowe specjalne zdolności, odpalane kosztem akcji lub czasem Zapału. Cuda są oczywiście zarówno uniwersalne jak i te dla kapłanów konkretnych bogów.
• Ostatni Bastion (Last Stand) – w grze znajdziemy też mechanikę efektownego pożegnania się ze światem. Gdy otrzymujemy Śmiertelną Ranę, możemy – zamiast łapczywie trzymać się życia i wykonywać testy jego zachowania – zadecydować o wykorzystaniu akcji Ostatni Bastion. Na jedną, ostatnią turę schodzą nam wszystkie Statusy, wraca cały Zapał, stajemy się odporni na wszelkie obrażenia, a nasze Zwarcie i Celność rosną o jeden poziom. Walczymy ostatkiem sił, a potem nieodwołalnie umieramy. Jednak śmierć w wyniku akcji Ostatni Bastion jest heroiczna, więc nie tylko nie wzrasta Zagłada, ale pozostała przy życiu drużyna odzyskuje cały Duszogień (chyba że ginie Gromowieczny, wtedy Duszoogień nie wraca).
• Downtime – podobnie jak w 4 edycji Warhammera tak i w Soulboundzie między przygodami mamy czas na zajęcie się innymi rzeczami, niż radosne rozbijanie orkom głów. Wybór możliwości zaprezentowanych w podręczniku jest całkiem rozległy. Możemy zarówno poświęcić ten czas za zacieśnianie Więzów w Scaleniu (i regenerację Duszognia), jak i grzebanie przy naszych eter-złotych eksperymentach, na trenowanie zwierzaka, wytworzenie i scalenie się z nowymi runami, ładownie uprzęży, zaklinanie broni, tworzenie nowych zaklęć i wiele innych. Po przeczytaniu tego rozdziału mam wrażenie, że planowanie kolejnego Downtime będzie bardzo istotną częścią przygody, może nie tak bardzo jak Faza Obozowania w “Band of Blades”, ale na pewno bardziej niż Hulanka w Conanie i podobna mechanika w czwartej edycji Młotka. Mamy miriady możliwości, a może się okazać, że nasze przerwy na oddech nie będą specjalnie długie. Jest to też bardzo łatwy sposób na dociśnięcie graczy – krótke downtime mocno mogą podnieść trudność kampanii.

Mechanika “Age of Sigmar: Soulbound” jest prosta i elastyczna. Nie tylko jej podstawy można złapać bardzo szybko, ale również w dość krótkim czasie można osiągnąć płynność w jej używaniu, zaglądając na dłużej do podręcznika tylko na czas Downtime. Mechanika jest też mocno elastyczna i łatwo daje się dopasowywać do sytuacji. Widać też, że designerzy odrobili nie tylko pracę domową po wydaniu 4 edycji Młotka, ale obserwują dokonania konkurencji. Czytają inne podręczniki – niejednokrotnie widziałem nie tylko poprawione rozwiązania z ich poprzedniej gry, ale również te ściągnięte od Modiphiusa z 2d20 i innych, niedawno wydanych tytułów. Mimo zapożyczeń mechanika jest wewnętrznie spójna i widać, że nie poszła do druku bez sporej liczby testów.

Niestety, wyniki rzutów sprowadzają się tylko do prostego TAK/NIE (z ewentualny TAK ORAZ jak rzut wyjdzie nam szczególnie dobrze. Nie zauważyłem żadnego mechanicznego wsparcia dla sukcesu z kosztem albo fail forward – a szkoda, bo dodatkowe spektrum interpretacyjne zawsze dobrze robi sesji.

Bardzo dobrze wyglądają natomiast metawaluty, Zapał jest mocny, regeneruje się szybko, ale często wymaga rozsądnego zarządzania nim , a Duszogień, ze względu na maksymalizację wyniku rzutu, może być rasowym “gamechangerem”, pomocnym w budowaniu efektownych scen.

Tworzenie postaci

Stworzenie Związanego jest procesem bardzo prostym. Składa się na nie wybór Rasy i Archetypu z niej się wywodzącego i wydaniu PDków na umiejętności i Talenty (które w Soulboundzie są bardzo silne i warto przemyśleć, które wybrać na starcie), zawarte w opisie naszego Archetypu. Warto pamiętać o tym, żeby zacząć od Rasy, potem dopiero przejść dalej, gdyż wiąże się z nią rasowa zdolność specjalna i jeżeli przeskoczymy od razu dalej, łatwo o niej zapomnieć. Potem zostaje już tylko ta trudna część – czyli wymyślenie imienia i tła dla naszej postaci, czyli zamiana papieru na żywego bohatera. W podręczniku znajdziemy pięć Rras i dwadzieścia trzy Archetypy, będące esencją różnych ras i kultur Krain Śmiertelnych.
Rasy to, jak łatwo się domyśleć, Ludzie (Adaptacja – czyli jeden dodatkowy Talent na start), Gromowieczni (Przekucie – czyli po śmierci nasza dusza wraca do Azyr i dostaje nowe ciało, a my wracamy do drużyny), Aelfy (Długowieczeność – dodatkowa umiejętność z Treningiem i Skupieniem na 1), Duardinowie (Zbyt uparty, by umrzeć, dwa dodatkowe pola na Rany) oraz Sylvaneci (Naturalny Pancerz, czyli 2 punkty Pancerza na całym ciele, ale nie mogą nosić innej zbroi).

Archetypy podporządkowane są Rasom i kulturom wewnątrz owych Ras. W nawiasach znajdziecie Rasę, frakcję oraz, o ile to potrzebne, krótki opis). Nie pokuszę się jednak o ich tłumaczenie. Mamy więc:

• Wolne Ludy – Battle Mage (człowiek, czarodziej dowolnego rodzaju magii), Black Ark Corsair (aelf z Sourge Corsairs, wojownik), Darkling Sorceress (alf z Darkling Coven, czarodziejka władająca Ulgu), Exelsior Warpiest (człowiek kapłan), Trade Pioneer (Dowolna rasa, handlarz-podróżnik)
• Aelfie Córy Khaina – Hag Priest (kapłanka) – Witch Aelf (wojowniczka-zabójczyni)
• Duardińskich Fyreslayersów – Auric Runesmiter (kapłan-rzemieślnik), Battlesmith (rzemieślnik-bard-kapłan), Doomseeker (wojownik, AOSowy “Zabójca Trolli”)
• Aelfy z Idoneth Deepkin – Akhelian Emissary (treser bestii-dyplomata), Isharann Soulskryer (kapłan), Isharann Tidecaster (czarodziej władający zaklęciami Głębi)
• Duardinów z Kharadron Overlords – Aether-Khemist (rzemieślnik-alchemik), Endrinmaster (rzemieślnik-wojownik), Skyrigger (latający rzemieślnik-strzelec)
• Grzmotowiecznych: Knight Azyros (skrzydlaty kapłan), Knight Incantor (ciężkozbrojny czarodziej z zaklęciami Niebios), Knight Questor (wojownik-paladyn), Knight Venator (latający strzelec)
• Sylvaneci – Branchwych (czarodziej z zaklęciami Jadeitu), Kurnoth Hunter (wojownik-strzelec), Tree-Revenent Waypiper (wojownik)

Wybór Archetypów jest, jak widać spory, ale i dość ograniczony, zwłaszcza jeżeli chodzi o Wolne Ludy i cóż… granie po prostu ludźmi.

Jeżeli żaden z Archetypów nam nie pasuje  możemy skorzystać z tworzenia postaci metodą PointBuy. Po prostu dostajemy pulę PDków, za które tworzymy pasującego nam bohatera. W ten sposób łatwo też będzie nam zrobić człowieka z Wolnych Gildii, duardina z frakcji Wywłaszczonych, albo aelfa z Wędrowców.

Gdy już mamy postać stworzoną mechaniczne powinniśmy nadać jej nieco życia. W podręczniku znajdziemy dziesięć pytań pozwalających nam stworzyć przeszłość naszej postaci, a także jedenaste i najważniejsze – Dlaczego jestem Związanym. To pytanie bardzo mocno zaważy na naszej tożsamości i jak radzimy sobie jako członkowie Scalenia.

Gracze koniecznie powinni przed stworzeniem postaci przeczytać podręcznikowe fragmenty o wybranych przez siebie frakcjach, dzięki nim nie tylko dowiedzą się, jak grać danym Archetypem, ale również, dlaczego członkowie danego ludu przystępują do Soulboundów. Warto też, by w miarę możliwości, obejrzeli też kilka filmów na YouTube dotyczących “Age of Sigmar” i konkretnie ich frakcji, podręcznik daje sporo informacji, ale moim zdaniem, fajnie, żeby poświęcić te dodatkowe pół godziny na lepsze zapoznanie się z tymi, którymi zamierzamy grać.

Czy warto zagrać?

Gdy tydzień temu siadałem do lektury podręcznika “Age of Sigmar: Soulbound”, nie wiedziałem jak wielki świat mam przed sobą do poznania. Cały tydzień z fascynacją chłonąłem podręcznik i liczne materiały dotyczące samego settingu, jakie można znaleźć w sieci. Z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że Soulbound to świetna gra RPG pod względem i fabularnym i mechanicznym i żaden Warhammer nie podobał mi się tak on.

Znajdzie w nim coś dla siebie i  warhammerowiec (choć raczej ten otwarty na nowości, a nie rep spod znaku jesiennej gawędy) i czterdziestkowiec, i człowiek, który nigdy nie zbliżał się do Starego Świata. “Age of Sigmar: Soulbound” to gra bardzo dobra pod bardzo wieloma względami. To Warhammer, jakiego potrzebowałem: bohaterski i mroczny, elastyczny i pod wieloma względami tradycyjny, o fascynującym świecie pełnym niedopowiedzeń i białych plam, który można wypełnić nowymi opowieściami.

Bardzo się cieszę, że miałem okazję się z nim zapoznać, a jeszcze bardziej, bo wiem, że wyjdzie on za jakiś czas po polsku. 

Już niebawem planuje poprowadzić zestaw startowy, a potem kto wie, może nawet rozległą kampanię.

A Wam życzę powodzenia i mam nadzieję, że spotkamy się na szlaku.

Dziękuję wydawnictwu Cubicle 7 Games za udostępnienie podręcznika w wersji PDF do recenzji.

Tydzień temu, dzięki uprzejmości wydawnictwa Cubicle 7 na moim dysku wylądował podręcznik do najnowszego RPGa w uniwersum Warhammera, czyli “Age of Sigmar: Soulbound”. “Piąta edycja” (bo w pewien przewrotnie złośliwy sposób można tak o niej powiedzieć) zabiera nas ze świata klasycznego Wojennego Młota do całkiem nowego błyszczącego jeszcze nowością (bo co to jest pięć lat przy wieczności) i lakierem settingu.
Zróbcie sobie herbatki (albo meliski jeżeli jesteście hardkorowymi Młotkofilami) i wybierzcie się ze mną na jazdę bez trzymanki do Ery Sigmara.

Przed wami pierwsza część recenzji „Age of Sigmar: Soulbound”, w której przeczytacie o świecie i możliwościach jakie daje granie w nim, w drugiej, którą możecie przeczytać tutaj, rozwijam temat mechniki i tworzenia postaci.

Świat

Kilka lat temu nad światową sceną bitewniakową dało się słyszeć opętańcze wycie i smród palonego plastiku… Tak umierała ostatnia (póki co) edycja Warhammera Fantasy Battle, a razem z nią Stary Świat…
Nadszedł Czas Końca, Archaon podjął drugą próbę odegrania się na Sigmarze Młotodzierżcy i ludzkości, i tym razem udało mu się dopiąć swego… Wszyscy (poza Slannani i Lizardmanami, którzy wsiedli na statki kosmiczne i odlecieli) zginęli, a planeta odeszła w niebyt. Po starym Warhammerze nastał jednak nowy… Zupełnie inny. Nadeszła Era Sigmara.

Przez kolejnych kilkaset lat płaszczyzny przechodziły apokalipsę za apokalipsą. Hordy kultystów, demonów, zwierzoludzi i inszych wynaturzeń hasały sobie radośnie po siedmiu Krainach, kawałek po kawałku wyniszczając wszystkie królestwa i domeny nie podporządkowujące się władzy Bogów Chaosu. Pozostali bogowie ukryli się w najciemniejszych zakątkach swoich domen i lizali rany.

Sigmar, gdy już mu przeszedł foch, rozpoczął przygotowania do powrotu. Doszedł jednak do wniosku, że zwyczajne środki nie wystarczą by poradzić sobie z Chaosem. Przy pomocy Grungniego stworzył więc Gromowiecznych (Stormcast Eternals, tłumaczenie własne), czyli super wojowników powstałych z połączenia dusz zmarłych bohaterów, zamkniętych w specjalnie stworzonych dla nich ciałach. Gdy miał już owych sigmarines Gromowiecznych wystarczająco wielu, otworzył bramy Azyr i ruszył z wielką rekonkwistą nazwana Wojnami Bram (Realmgates Wars). Wielka kampania była udana, ale nie całkowicie. Udało się połączyć Sigmarowi z innymi sojusznikami i częściowo oczyścić z Chaosu Królestwa, ale sytuacja generalnie zmieniła się nie do poznania: powstały nowe frakcje, często związane z Wielkim Sojuszem Porządku tylko symbolicznie, a Nagash i Gorkamorka stali się udzielnymi panami swoich własnych dziedzin. Nastała Era Sigmara.
Od Wojen Bram minęło kilka pokoleń, a oczyszczone z Chaosu ziemie są ponownie zasiedlane przez pionierów z Azyr (potomków tych, którzy uciekli z Sigmarem), ale świat, w którym budują swoje osady, jest o wiele bardziej niebezpieczny niż ten który pamiętają, Chaos został odegnany, ale nie pokonany, a siły Gorkamorki są wiecznie głodne. Jest też Nagash, bóg śmierci o ego większym nawet od Sigmara.
Z panem Shyish jest też związane ostatnie z ważnych wydarzeń w świecie “Age of Sigmar: Soulbound”. Nekrotrzęsienie (necroquake), bo o nim mowa, czyli nieudane hiper-zaklęcie Nagasha zakłóciło całą strukturę rzeczywistości i magii Krain Śmiertelnych, doprowadziło do otwarcia się Krypt Gromu (repozytoriów wiedzy i potęgi, a także więzień dla różnych ciemnych typków) oraz do przebudzenia zdziczałych hord nieumarłych. Świat ponownie staje na głowie, a z tym całym bajzlem muszą sobie poradzić gracze.

Grafika pochodząca z Wikia „Age of Sigmar”

Tak jak pisałem powyżej, Krainy Śmiertelnych to osiem płaszczyzn podporządkowanych kolejnym wiatrom magii. Każdy z wiatrów kształtuje swoją płaszczyznę (oraz jej mieszkańców, faunę i florę), czyniąc wszystko unikalnym. Na przykład w Aqshy ziemia jest spalona, a morza wrzące. W Ghyran znajdziemy olbrzymie lasy i szaloną różnorodność życia. W Ulgu wszystko skrywa się w wiecznym cieniu, a w Chamon drzewa mogą mieć metalowe liście, zaś koryta rzek mogą być wypełnione płynnym metalem. Czym dalej od centrum płaszczyzny, tym władza domeny staje się mocniejsza, a świat otaczający podróżników coraz bardziej szalony. Każda z płaszczyzn jest gargantuiczna, do tego stopnia, że “przeciętny świat fantasy” stanowiłby tylko ułamek jednej z nich. Na każdej z płaszczyzn są (albo były w Erze Mitów) setki królestw i krain o różnej kulturze, i w różnym stopniu dotknięte przez Chaos. To świat miriadów kolorów i klimatów, a mnogość możliwości jest tak wielka, że można się nimi zakrztusić.

Skoro już opisuję świat, to warto też nakreślić jako tako występujące w nim frakcje. W grze wcielamy się w bohaterów należących do Wielkiego Sojuszu Porządku, czyli w przedstawicieli tych spośród mieszkańców Krain, którzy popierają Sigmara (albo przynajmniej chcą spokojnie żyć i się bogacić). Do sojuszu należy sześć ras (z których pięć jest w podstawce grywalnych), czyli ludzie, gromowieczni, aelfy, duardinowie, sylvaneci i serafoni (jaszczuroludzie, niegrywalni, początkowo mieli być w podstawce, ale ich usunięto z ostatecznej wersji). Żeby nie było za łatwo, każda z ras dzieli się na frakcje o często tak skrajnie różnych kulturach i sposobach bycia, że z powodzeniem można ich traktować jak odmienne rasy. I tak wśród grywalnych w podręczniku głównym aelfów możemy wyróżnić Córy Khaina (popierające Morathi, odprawiające krwawe rytuały wyznawczynie boga ze Świata-Który-Był), Idonethów z Głębin (żyjące na morskim dnie, oddychające wodą elfy, które polują na dusze innych istot, żeby rasa mogła przetrwać), Darkling Covens (czyli elfią mafię), Scourge Privateers (Korsarzy Plagi, czyli mroczne elfy – piratów w służbie Sigmara) oraz Wędrowców (czyli Leśne Elfy, które uciekły z Sigmarem do Azyr). Pośród duardinów mamy Fyreslayersów (czyli staroświatowych slayersów i kowali run, poszukujących kawałków zniszczonego Grimnira, by robić z nich dopalające ich ciało runy), Kharadron Overlords (steampunkowe, latające krasnoludy z parowymi zbrojami wspomaganymi) oraz Wywłaszczonych (czyli tych duardinów, którzy odeszli z Sigmarem). Oprócz tych wszystkich kultur mamy też mocno eklektyczne Wolne Ludy (znane również jako Miasta Sigmara), czyli przybyszów z Azyr, którzy wrócili do Siedmiu Krain po Wojnach Bram, by zasiedlać je na nowo. Zrzeszenie ludzi, duardinów i aelfów oddanych Sigmarowi i jego wizji odbudowy świata. W Ufff… Może zakręcić się w głowie prawda?

W podręczniku, abyśmy mieli jakiś punkt zaczepienia i łatwiej było nam prowadzić nasze pierwsze przygody, znajdziemy opis wycinka jednej z płaszczyzn, czyli Wielki Spiek (Great Parch) jeden z mega kontynentów w Aqshy, Krainie Ognia. Podręcznikowy opis liczy kilkanaście stron i jest dość przekrojowym opisem przez geografię, historię, kulturę i potencjalne zagrożenia. Dostajemy obraz postapokaliptycznej krainy, pomiędzy rejonami zamieszkałymi przez Wolne Ludy (czyli przybyszy z Azyr) i tych, którzy przetrwali inwazję Chaosu (kupców z Baatar i magów z Aspirii), nadal znajdują się obszary nadal opanowane przez wyznawców Potęg. Trochę jakbyście próbowali kolonizować Norskę, Tylko taką, na której brakuje wody i jest wiecznie gorąco.

Świat “Age of Sigmar: Soulbound” bardzo daleki jest od starego Warhammera, a jednocześnie dość mu bliski. Z jednej strony jest szaloną (ale spójną) mieszanką “Exalted” i “Planescape”, doprawioną kilkoma szczyptami „Warhammera 40.000” (ten monumentalizm można poznać wszędzie), a z drugiej zaskakująco wiele rzeczy jest podobnych, zwłaszcza jak zna się lore Warhammera na poziomie przyzwoicie bitewniakowym (nie ograniczającym się do polhammerowej jesiennej gawędy). Frakcje, bogowie, a nawet nazwy Krain są na tyle znajome, że bez problemu można się w nich odnaleźć
Jednak “Age of Sigmar: Soulbound” to nie stary Warhammer, to całkiem nowy świat. Z własną mitologią i własnymi historiami czekającymi na opowiedzenie. Można oglądać go przez pryzmat Starego Świata i pewne rzeczy podobnie pokazywać, ale o wiele więcej jest całkiem nowych i takich, które w dawnym Warhammerze nigdy by nie zaistniały. Dobrym przykładem będą Córy Khaina, aelfi kult składający krwawe ofiary, którego świątynie, jako sojuszniczej frakcji walczącej z Chaosem, można znaleźć w ludzkich miastach. Świat “nowego Młotka” jest też o wiele bardziej magiczny, a czary są częścią codzienności i są traktowane utylitarnie przez wszystkich. Użytkownicy magii nie są ścigani, tylko raczej hołubieni i doceniani.

Muszę przyznać, że początkowo nowy Warhammer przytłoczył mnie ogromem wiadomości do przyswojenia, żeby go mniej więcej zrozumieć. Nigdy wcześniej nie interesowałem się specjalnie “Age of Sigmar: Soulbound”, więc nadrobienie było nieco oszałamiające, ale to bardzo ciekawy świat o zupełnie nowych możliwościach fabularnych

Konwencje, kampanie, przygody

W grze “Age of Sigmar: Soulbound” w podstawowym trybie rozgrywki wcielamy się w tytułowych Soulbound (Związanych), czyli istoty, których dusze zostają skute ze sobą razem w Scaleniu (albo Scaleniu, czyli Binding). Dusze takiej grupy pozostają ze sobą złączone na zawsze. Członkowie Scalenia mogą nawzajem korzystać z mocy swoich dusz (Soulfire), by wspierać swoje działania. Scalenia (bo takich grup jest dość dużo) powstają, by służyć bogom Wielkiego Sojuszu Porządku i wykonywać dla nich zadania powiązane z szeroko pojętą pomocą dla Krain Śmiertelnych. Związanie jest procesem dobrowolnym, ale motywacje, by to uczynić są bardzo różne i zależne od kultury, z której się wywodzimy (na przykład u Cór Khaina Motathi wybiera, które z jej poddanych zostaną Związane i zazwyczaj wysyła na służbę Krainom te krnąbrne).

Postacie w Scaleniu nie muszą się lubić, mogą wręcz wywodzić się z wrogich sobie społeczności, ale ich dusze zostały ze sobą Scalone i powinny współpracować, przynajmniej dopóki ktoś wyżej nie podejmie decyzji o rozdzieleniu niepasujących do siebie elementów do innych grup. Brak współpracy i wewnętrzne tarcia mechanicznie przekładają się na rosnące zagrożenie dla grupy, ale o tym więcej przeczytacie w części dotyczącej mechaniki.

Kampanie, które gramy w “Age of Sigmar Soulbound” będą miały w dużej mierze strukturę pół-sandboxa. W grze nie dostajemy punktów doświadczenia za rozegrane sesje, otrzymujemy je za wykonanie konkretnych celów. Mechanizm ten działa podobnie jak w czwartej edycji Warhammera, to znaczy, że mamy krótko- i długo terminowe cele osobiste i drużynowe. Powoduje to, że cele staną się istotną częścią naszych przygód, bo ich wykonywanie jest jedynym sposobem na rozwój postaci. 

Cele długoterminowe drużyny będą główną osią naszej kampanii (albo przynajmniej jej rozdziału) i zdefiniują jej kształt, a krótkoterminowe doraźnymi celami sesji/przygody. Dlatego podręcznik wyraźnie sugeruje nam zorganizowanie sesji zerowej, na której ustalimy, o czym tak naprawdę (i jak długo) chcemy sobie opowiedzieć. Dobrze dobrany (a zwłaszcza wspólnie ustalone) długoterminowe cele drużyny i postaci dadzą nam bazę dla kampanii, i pozwolą mocno sprofilować nasz subsetting wewnątrz świata gry.

Dodatkowo w “Age of Sigmar: Soulbound” znajdziemy też ciekawą mechanikę zadań pobocznych, które wpływają na świat wokół naszej drużyny i powodują, że żyje on własnym życiem i ma swoje problemy, których zignorowanie może naszą ekipę drogo kosztować. Podręcznik sugeruje, by przygotować sobie pewną ilość Plotek dotyczących wydarzeń w okolicy, w której działa Scalenie. Gracze powinni się oczywiście o nich dowiedzieć w trakcie robienia innych rzeczy i najlepiej je zanotować. Potem w trakcie Downtime, MG wybiera, które z zasłyszanych Plotek eskalują do Trwóg (Fear). W trakcie kolejnej sesji gracze powinni natrafić na ślady tych eskalacji i jeżeli nic z nimi nie zrobią, to w trakcie kolejnego Downtime MG ma prawo do kolejnej eskalacji, tym razem do Zagrożeń, czyli pełnoprawnych problemów i podniesienia Zagłady o 1. Jak to działa?

Przykład:

W trakcie zbierania informacji gracze trafili na informację, że coś złego dzieje się w pobliskim lesie, ale zignorowali to więc MG, eskalował plotkę do Trwogi i na następnej sesji gracze odkrywają, że w owym lesie cała rodzina została krwawo zamordowana. Jeżeli się tym nie zajmą, to MG może eskalować Trwogę w zagrożenie i wprowadzić wątek plemienia zwierzoludzi, którzy przejmują nad lasem władzę, podnosząc Zagładę o 1.

Motywy eskalacji i misji pobocznych są bardzo fajne, i takie zeskalowane Zagrożenia są świetnym materiałem na krótkoterminowy cel dla całej drużyny.
Długoterminowe i krótkoterminowe cele spowodują, że nasza kampania będzie mogła mieć luźniejszą i zdecydowanie mniej liniową strukturę, a swoje działania Scalenie będzie podejmować na podstawie rozwoju sytuacji w okolicy. Czasem będzie to gaszenie pożarów kolejnych Zagrożeń, czasem pchanie głównej fabuły, a czasem długotrwałych celów osobistych. Całość działająca bardzo zależnie od decyzji graczy i nie liniowo, ale wymagająca pewnej dodatkowej ilości planowania.

“Age of Sigmar: Soulbound” posiada niesamowicie rozbudowany setting, który ma jednocześnie wiele białych plam, co daje duży potencjał do tworzenia własnych rzeczy, które bez większego problemu powinny się zmieścić w jego tonie i klimacie. Osiem Krain jest rozległych, ale w gruncie rzeczy tylko zarysowanych. Nic nie stoi na przeszkodzie, by dopasować sobie jakiś ich kawałek pod konkretne założenia kampanii. Możemy więc zrobić kampanie w Shyish albo Ulgu, zrobić kampanie w stylu Ravenlofta, albo nawet klasycznego młotka, w Ghyran stworzyć plemiona jeżdżące na dziwacznych gigantycznych jaszczurach rodem z Dark Edenu, a Aqushy aż się prosi o klimaty bliskowschodnie lub darksunowe. Dodatkowo, w każdej Krainie znajdziemy każde środowisko, tylko w jakiś sposób naznaczone konkretnym wiatrem, co pozwala nam pomnożyć dostępne kolory. Dodatkowo, “Age of Sigmar: Soulbound” to high fantasy z zacięciem do monumentalizmu, normalną rzeczą są więc też takie rzeczy jak latające wyspy, gigantyczne budowle niewiadomego pochodzenia, strefy dziwnej magii (pozostałość jakiejś wojnie albo Erze Chaosu). Sky is the limit.

Bohaterowie w “Age of Sigmar: Soulbound” nie są zwyczajnymi ludźmi, postawionymi w niezwykłych okolicznościach. To wybrańcy i bohaterowie, naznaczeni do ważnych czynów i mający możliwości i umiejętności, by ich dokonać (mechanicznie bez większego trudu radzą sobie z mniejszymi demonami, grupami kultystów, czy bandami nieumarłych). Związanie czyni ich wyjątkowymi, a konwencja gry dodatkowo to podkreśla. Nie musimy jednak skupiać się na kampaniach w stylu “ratowanie świata co czwartek”, ale możemy też czerpać z całkiem szerokiego wachlarza konwencji od postapo fantasy, sword and sorcery i mocne “high magic” fantasy, przez sesje polityczne, kampanie wojenne, eksploracyjne. Nasza drużyna może po prostu polować na wrogie Porządkowi siły czy to otwarcie łomotając hordy Chaosu i demony, czy prowadząc śledztwa, ale może dbać o dobrobyt krain na miriady różnych sposobów. Bez trudu jestem sobie w stanie wyobrazić kampanię, w której celem naszych bohaterów jest oczyszczenie jakiegoś obszaru pod budowę nowej osady, a potem nadzorowanie jej wznoszenia, polowanie na gigafaunę w Ghur, by było czym wykarmiać olbrzymie populacje miast Sigmara, eksplorować nowe obszary, poszukiwać artefaktów z czasów Ery Mitów. Zadań dla drużyny jest całe mnóstwo.

Jeżeli nie pasuje nam granie Związanymi, to podręcznik pozwala nam wybrać któryś z istniejących, alternatywnych trybów rozgrywki z własnymi mechanikami do zarządzania nimi. Mamy więc moduł: “Spotykacie się w karczmie”. Nie gramy w nim Związanymi, ale postaciami na podobnym poziomie specjalizacji, które formują drużynę z innych powodów niż “praca dla bogów i Krain”. Mechanikę Duszoognia zastępuje mechanika Punktów Bohatera, w której zamiast drużynowej puli mamy pulę osobistą. Ten typ kampanii, drobną zmianą, dokłada całą nową warstwę możliwości fabularnych, bo bez Związania możemy zająć się prywatą (na przykład zbieraniem bogactwa jako kupcy, albo eksploracją półświatka jako przestępcy) a nie tylko dobrem krain.

Drugim trybem rozgrywki jest: “Ponury i niebezpieczny”. W tym trybie gramy postaciami o wiele słabszymi i bardziej zwyczajnymi. Zamiast sięgać do epickich archetypów, robimy postacie metodą “point-buy” korzystając z mniejszej niż zwykle puli punktów. Dodatkowo nasze postacie wolniej się leczą i nie mają dostępy do wielu mechanicznych udogodnień płynących z bycia Związanym. W tym trybie gramy zwyczajnymi ludzmi, duardinami lub alefami, szeregowym przedstawicielami Wolnych Ludów i zwyczajnie mamy mocno “pod górkę” (jak w zwyczajnym młotku). To, moim zdaniem, fajny motyw na jednostrzały pokazujące inne aspekty i punkty widzenia w świecie Age of Sigmar”, albo na prequele tudzież retrospekcje dla naszych regularnych postaci (na przykład sesję o pierwszej śmierci i wyniesieniu drużynowego Gromowiecznego, albo sesje o tym jak których z bohaterów zdecydował się zostać Związanym), ale zwyczajna kampania w tym trybie może okazać się boleśnie krótka i mało ciekawa.

Początkowo jest dokładnie tak samo jak z opisem świata – ogrom możliwości może przytłaczać. Warto więc na początku swojej przygody z “Age of Sigmar: Soulbound” zacząć od “think small” zamiast tradycyjnego “think big”. Ograniczyć świat, czy wybór postaci, żeby nie przestraszyć graczy ogromem możliwości. Zrobić temu światu kilka “przebiegów testowych”, zanim zabierzemy się za niego w całej okazałości. Zmniejszy to próg wejścia niezbędny do zagrania i spowoduje łatwiejsze oswojenie ze światem.

Szybko podsumowując część pierwszą. “Age of Sigmar: Soulbound” to szalenie bogaty i otwarty świat o ciekawej historii i olbrzymich możliwościach. Wyraźnie inny od starego Młotka, ale również w wielu miejscach się do niego odwołujący. Bardzo dobry materiał na sesję.

Jutro część druga, a w niej mechanika, tworzenie postaci i podsumowanie recenzji

Dziękuję wydawnictwu Cubicle 7 Games  za udostępnienie podręcznika w wersji PDF do recenzji.